Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Im dłużej zastanawiamy się nad kryzysem praworządności w naszym kraju, tym więcej odkrywamy przyczyn, z których jedne pojawiają dziś, inne zaś sięgają swoimi korzeniami czasów PRL-u. Wskazywanie na te ostatnie jest uzasadnione dlatego, że bardzo wielu prawników, a więc sędziów, prokuratorów czy adwokatów zostało uformowanych w uniwersytetach, w których wykładano prawo w oparciu o marksizm-leninizm, co musiało pozostawić określone ślady, czasem, niestety, trwałe.

A nie chodzi tu o biegłość prawnika w poruszaniu się po przepisach, lecz o rzecz najważniejszą, o jego nastawienie do wykonywanej pracy, do tego, co nazywamy etosem zawodowym. Jakie tu wchodzą w grę główne kryteria i naczelne wartości? Komu ma służyć prawnik?

Zacytujmy treść obowiązującej dziś przysięgi sędziowskiej: „Ślubuję uroczyście jako sędzia sądu powszechnego służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej, stać na straży prawa, obowiązki sędziego wypełniać sumiennie, sprawiedliwość wymierzać zgodnie z przepisami prawa, bezstronnie według mego sumienia, dochować tajemnicy państwowej i służbowej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności i uczciwości.” Czytamy dalej, że składający ślubowanie może na końcu dodać zwrot: „Tak mi dopomóż Bóg.”

Przysięga ta wydaje się bardzo bogata w treść, patriotyczna, a nawet pobożna, bo jest mowa i o Rzeczypospolitej Polskiej, i o strzeżeniu prawa, i o sumieniu, i o godności i o Bogu. Mimo to coś tu nie gra, czegoś tu brakuje. Czytając ten tekst wielokrotnie nagle uświadamiamy sobie, że nie ma tego, co powinno być na pierwszym miejscu, bo nie ma kogoś, komu sędzia ma służyć. Owszem, jest mowa o służbie Rzeczypospolitej i o prawie, ale nie ma nic o zasadniczym podmiocie prawa, jakim jest człowiek. Bez tego podmiotu służba państwu jest albo pustosłowiem, albo wręcz zagrożeniem dla konkretnego człowieka. Przecież prawo ma służyć człowiekowi zagrożonemu przez jakąś niesprawiedliwość, tak jak medycyna ma służyć ludzkiemu zdrowiu trawionemu przez chorobę, a edukacja ma pomóc w zdobywaniu wiedzy. To jest sens tych zawodów, które nazywamy górnolotnie, ale słusznie – powołaniem.

Ktoś powie: przecież to powinno być oczywiste, że w prawie chodzi o człowieka. Nic podobnego! To nie jest oczywiste, bo prawo bardzo sprawnie funkcjonowało w systemach totalitarnych, takich jak komunizm czy niemiecki nazizm, gdzie nie chodziło o człowieka, a tylko o państwo lub ideologię. Na tym właśnie polega pułapka tzw. państwa prawa, że pomija człowieka jako podmiot tego prawa. Dlatego nie wystarczy mówić o prawie, trzeba jeszcze doprecyzować: dla kogo jest to prawo i kto jest jego podmiotem.
Niewiele tu wnosi fragment o kierowaniu się przez sędziego zasadami „godności i uczciwości”. Bo nie wiemy, czyjej godności. Sędziego, poszkodowanego, oskarżonego? Dlaczego wprost nie mówi się o godności człowieka skrzywdzonego? Pojęcie godności stało się dziś przy wielu okazjach takim wygodnym mówikiem, który konkretnie do niczego nie zobowiązuje. Zaiste dziwna to przysięga, chyba wyraz jakiegoś konsensusu, gdzie sztucznie pozlepiano różne wątki, zapominając o tym, co dla pracy sędziego jest najważniejsze.

Popatrzymy na zawód prawnika od strony wykształcenia, jakie młody człowiek odbiera studiując prawo i kim w oczach wydziału ma być. Jest to zamieszczany dziś na stronach internetowych uczelni tzw. profil absolwenta. Oto jeden z takich profili absolwenta prawa (Wydział Prawa i Administracji UW). Składa się on z trzech części. Po lekturze przecieramy oczy ze zdumienia, bo część pierwsza i trzecia jest nie na temat, dotyczy tego, gdzie absolwent może być zatrudniony, (np. wymiar sprawiedliwości, obsługa prawna podmiotów gospodarczych, notariaty, administracja państwowa i samorządowa etc.), ale nie tego, kim ma być. O tym zdaje się mówić część druga, ale jakże to ubogie.

Dowiadujemy się tu tylko o umiejętnościach zdobytych przez absolwenta, w skład których wchodzi „... umiejętność rozumienia tekstów prawnych, posługiwania się regułami logicznego rozumowania, interpretowania przepisów oraz możliwość dalszego specjalizowania się w dowolnej dziedzinie prawa.” I to wszystko. Absolwent prawa to osoba, która zna język prawniczy i rozumie teksty prawnicze, logicznie rozumuje, potrafi interpretować przepisy. I na tym koniec. Ani słowa o etosie zawodowym, o służbie, o powołaniu, o odpowiedzialności, o sprawiedliwości. Absolwent prawa to technik-prawnik, on wie, jak ta (bezduszna) maszyna prawna działa, i jako specjalista w tym zakresie jest do wzięcia. Czy to jednak nie za mało? Przecież prawo jest narzędziem, przy pomocy którego można dokonać wielu krzywd, wystarczy coś podporządkować takiemu a nie innemu przepisowi, a zależy to od woli sędziego, czyli od jego etosu. Gdzie miał ten etos w sobie wypracować, od kogo się nauczyć? Przecież nie od tych, którzy jako sędziowie ślubowali aż do roku 1989 wierność ustrojowi PRL, czyli komunizmowi. A jakiego etosu nauczają dzisiejsi specjaliści? Profil absolwenta nic na ten temat nie mówi.

Kryzys praworządności w naszym kraju generowany jest przez system, którego aksjologia daleka jest od troski o dobro konkretnego człowieka. Dawniej ideologia, a dziś formalizm prawny sprawiają, że zawód prawnika bardzo łatwo mijać się może z powołaniem. A przecież prawo nie działa samoczynnie, za sterami siedzi człowiek. Dlatego trzeba drążyć temat i pytać o sprawy fundamentalne, a profesorowie, sędziowie, prokuratorzy niech odpowiadają, niech tłumaczą, komu tak naprawdę służy dziś prawo? Jaka etyka obowiązuje prawników? Czy prawo to tylko kwestia techniki? Czy ktoś prawników wychowuje? Bo czasem to aż żal na nich patrzeć, a jeszcze trudniej słuchać.

Piotr Jaroszyński

Ojciec Jacek Woroniecki (1878-1949), dominikanin, należał nie tylko do starego rodu książęcego, ale nade wszystko reprezentował szczytne tradycje...

Blisko 10 tys. osób podpisało się pod listem wyrażający poparcie dla księdza arcybiskupa Józefa Michalika w związku z atakami medialnym na jego...

Wyrok w sprawie zdjęcia krzyża ze ściany w jednej ze szkół włoskich zdziwił i oburzył wiele środowisk nie tylko we Włoszech, ale także w całej...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Świat ekonomii i biznesu jest tajemniczy i zarazem drażliwy. Wielu z nas odnosi wrażenie, że jest on moralnie brudny, ponieważ jest to świat...

Krzysztof Kamil Baczyński pisał kiedyś w wierszu Polacy:...O, przeklęty ten, który nie wierzy wystygłym prochom ludu i serc żywych grozie; bo kto...

PO w poszukiwaniu elektoratu W szyscy, którzy startują w wyborach, mają jeden cel: zdobyć jak najwięcej głosów. Ale nie wszyscy w taki sam sposób do tego dążą. Środki bowiem...

Gender: zablokować Konwencję Zagrożenia, jakie ze sobą niesie legalizacja ideologii gender w postaci Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy...

Propagandowy obraz lewicy z czasów PRL to robotnik stylizowany na greckiego herosa. Patrzy z dumą przed siebie, we wspaniałą przyszłość, a w ręku...

Najnowsza książka Pana Profesora nosi tytuł "Przywracanie pamięci". Dlaczego współcześnie tak ważna jest refleksja nad czasem minionym? - Główny...

Bohaterska postać księdza Kordeckiego znana jest nam z Sienkiewiczowskiego Potopu. Wiemy, jak dzielnie podtrzymywał na duchu obrońców Jasnej Góry,...

Gender a rozwój człowieka Człowiek nie jest maszyną, w której można włączać i wyłączać określone funkcje lub czynności w dowolnym miejscu i o dowolnej porze. Gdy podchodzimy...

Istotnym elementem walki politycznej jest walka na słowa (gr. logos - słowo, machia - walka). Wykorzystuje się w niej nie tylko słuszne zarzuty i...

Ameryka to kraj emigrantów. Dla jednych była ucieczką od prześladowań religijnych lub politycznych. Dla innych - nadzieją na lepszy byt. Jeszcze...

Technika zaszła dziś tak daleko, że wiele produktów takich jak kleje czy wykładziny nie wydzielają już nieprzyjemnego zapachu. Ale ten przykry...

Polskie wychowanie Podróżując po Polsce i świecie, mamy okazję poznawać nie tylko obce państwa i narody, miasta i dziewicze obszary, ale również polskie rodziny.

Pułapki „luksusu” Luksus należy dziś do podstawowych kategorii wyznaczających ramy naszej cywilizacji. Chodzi o to, żeby mieć dużo i żeby wszystko to, co mamy, było...

Zakończył się pierwszy akt tragikomedii konstytucyjnej. Trzeba przyznać, że był to akt wystawiony z wielką pompą, z udziałem świateł, kamer i...

Żyjemy w czasach, w których świadomość społeczna jest nieomal w całości zdominowana przez masowe media. O czym nie mówią media, tego nie ma lub to...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury KUL, wykładowcą w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu,...

Kilka ostatnich lat to okres intensywnej formacji moralnej naszego narodu. Pozbawieni większościowego przedstawicielstwa w parlamencie musieliśmy w...

Prof. Piotr Jaroszyński: Jak przetrwać w sytuacji anomii struktur państwowych. O realnych zagrożeniach wynikających m.in. z destrukcyjnych działań...

W wielu, a może nawet w większości polskich domów czy mieszkań spotkać można najstarsze z udomowionych zwierząt - psa. Czasem jest to mały piesek,...

Nowe nazwy ulic: 4421 W świecie spotykamy różne systemy oznaczania ulic. Najprostszy jest chyba system amerykański, gdzie równolegle biegnące ulice (streets) przecinają...

Projekt zniesienia bezpłatnych studiów zgłoszony przez przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich profesora Tadeusza Lutego...

Pamiętamy jak po roku 1989 religia wróciła do szkół, ale pamiętamy też, że ten powrót nie dokonywał się bezboleśnie. Dochodziło do bardzo ostrych...

My z niego wszyscy... Adam Mickiewicz opuścił Paryż 11 września 1855 roku. Oficjalnie miał zająć się badaniem położenia Bułgarów pod panowaniem tureckim; na takiej...

Ministerstwo Edukacji Narodowej na wniosek Klubu Poselskiego Twój Ruch zleciło kuratoriom oświaty zebranie informacji na temat przypadków pedofilii...

Położenie obecne, w jakim znajduje się nasza Ojczyzna, jest przejściowe. Kto w to wątpi, albo nie jest Polakiem, albo jest małego ducha. Trudno...

Dziś Sejm rozpocznie prace nad dwoma projektami zmian w Instytucie. Pamięci Narodowej Platforma chce upartyjnić IPN. Z prof. Piotrem Jaroszyńskim,...