Felietony-wywiady

Napięcie zmagań o Polskę trwa bez ustanku. Tak było w czasie zaborów, tak było w okresie międzywojennym, za PRL-u, tak jest i dziś. Jest to napięcie potężne, które jednostki wrażliwsze doprowadza do stanu, w którym pojawiają się pytania ostateczne, łącznie z tym, co nosi miano teodycei. Teodycea to dziedzina po części filozofii, po części teologii, a chodzi w niej o to, jakie wytłumaczenie, a właściwie usprawiedliwienie znaleźć dla zła? Pamiętamy dobrze, jak w Dziadach Mickiewicza Konrad posuwa się wręcz do bluźnierstwa, gdy nie mogąc zrozumieć, dlaczego dobry Bóg spuszcza na nas tyle cierpień i nieszczęść, rzuca Mu wyzwanie, i jest o krok od tego, by zrównać Go z carem.

Albo przywołajmy ostatni fragment testamentu Ignacego Jana Paderewskiego. Testament ten napisany został 30 września 1930 r. w Nowym Jorku, gdy Polska była w połowie niepodległego bytu. Musiały być straszne napięcia, skoro ten mistrz fortepianu, ale i patriota, bezgranicznie zakochany w Polsce, po wstępnych ustaleniach, jak ma być rozdysponowany jego majątek, kończy: „Wszystkich, którym niechcący i niesłusznie sprawiłem przykrość lub ich też obraziłem mimowolnie – pokornie przepraszam, przyjaciołom serdecznie wdzięczny, do wrogów nie mam żalu”. Zdanie to jest przepiękne, odsłania szlachetną duszę, która nie znosi żadnego brudu moralnego, nawet jeśli to miałby być tylko pyłek. Ale czytajmy dalej: „Nie mogę tylko przebaczyć tym pysznym i nikczemnym, co myśląc jedynie o korzyściach osobistych i wywyższeniu własnym, prowadzili i prowadzą Ojczyznę do zguby a naród do upodlenia.” To zdanie jest już inne, ono grzmi całą mocą, spada jak piorun, albo jak kaskada donośnych dźwięków, gdy po ukojeniu partii spokojnej i wolnej, rozpoczyna się forte, co Mistrz na koncertach przeprowadzał z wielką precyzją i doskonałością. Tak i to zdanie odsłania swój sens i swoją moc, gdy przeczytamy je na głos. Musieli w Polsce międzywojennej mieć wielkie wpływy ci ludzie, których Paderewski nazywa nie tylko pysznymi, ale również nikczemnymi. A przypomnijmy, że Grecy uważali ludzką pychę za największą potwarz rzuconą bogom. I za pychę człowiek ponosił największą karę. Pycha uzurpując sobie nieomal boską moc i przywileje pociąga za sobą wywyższanie się ponad innych ludzi, których ma się wręcz za nic. I stąd bierze się nikczemność, gdy inni są dla kogoś nikim.

Paderewski widział tych ludzi, stykał się z nimi, słuchał ich wypowiedzi, patrzył jak oni pogardzają polskim narodem, jak są w swym postępowaniu pyszni, butni czy wręcz nikczemni. I na to nie mógł się zgodzić, nawet pisząc w obliczu śmierci swe ostatnie słowa. Nie mógł ani przepraszać, ani przebaczać zdrajcom lub wrogom swojej ojczyzny i swojego narodu. Jako polityk, gdy był premierem, doświadczał na sobie, jak zwracają się przeciwko niemu nawet ci, którzy wydawało się są „naturalnymi sprzymierzeńcami” (List do W. Korfantego, 28.09.1937). Tak jakby obszar władzy był czymś skażony, jakby wyzwalał z ludzi zło, które zwraca się przeciwko narodowi. Ale Paderewski nie wierząc politykom, wierzył w naród. Podkreślał to nieustannie: „...jedynym zespołem, w którym czuję się naprawdę dobrze, w którym bez zastrzeżeń czy skrępowania objąć mogę całokształt zagadnień i dla Polski pracować – jest Naród” (ibid.).

I coś z tego zostało, choć pojęcie narodu trudno jest rozłożyć na czynniki pierwsze, by złożyć je na powrót. Naród to przecież poszczególni ludzie, ale im bliżej nich jesteśmy, tym większe może być rozczarowanie. Naród to nie jest suma zachowania konkretnych osób, zwłaszcza gdy na co dzień spotyka nas nieuprzejmość, brak taktu, a nawet zwykłe i jakże niemożliwe do zniesienia chamstwo. A mimo to czujemy, że my tak naprawdę jesteśmy, a przynajmniej chcielibyśmy być inni, że to nie jest nasze prawdziwe oblicze, że dokonuje się jakieś celowe przeformowanie oraz warunkowanie środowiska naszego życia, nauki i pracy, które sprawia, że zachowujemy się gorzej niż lepiej. Może też wyczuwamy, że za tym wszystkim stoją ludzie pyszni, podli i nikczemni, którzy tak organizują życie społeczne, aby ludzie byli gorsi, a nie lepsi.

A jeśli tak, to jak im wybaczyć? Przecież oni nie szukają wybaczenia, odwrotnie, oni szukają coraz to nowych sposobów wręcz unicestwiania narodu, fizycznego i moralnego. I tu jest jakaś tajemnica zła. Tak do końca, nie wiemy, dlaczego oni to robią, nie wiemy, kto za tym stoi, a kto jest tylko narzędziem. Weźmy jeden tylko przykład. Przecież nie da się słuchać i patrzeć na to, co oni zrobili ze Stocznią Gdańską. Sponiewierali symbol i sponiewierali ludzi, na oczach Polski, Europy i świata. Symbol, który miał być znakiem rozpoznawczym nowych czasów i nowych nadziei, stał się znakiem upadku, gdzie robotnik musi się czołgać, aby zachować pracę, a byle karierowicz, który zahaczył o Solidarność palcem pokazuje, dokąd robotnik ma się doczołgać. Na to nie można już spokojnie patrzeć!

Czy to można przebaczyć? Czy można się dziwić, że Paderewski, nie mógł przebaczyć takim ludziom? Więcej nawet, i tu jest klucz, bo ostatnie zdanie Testamentu brzmiało: „Sam Bóg im tego nie przebaczy”.

Nie wiadomo dlaczego, ale właśnie to ostatnie zdanie zostało opuszczone w antologii zatytułowanej Paderewski. Myśli o Polsce i Polonii, Editions Dembinski, red. Marian Marek Drozdowski, Andrzej Piber, Paryż 1992. Nie mógł to być przypadek, bo takie zdania są zbyt widoczne. Wydano antologię w Paryżu, więc poza cenzurą, zresztą był to rok 1992. Takich pytań nie da się ukryć: jaką miarą mierzyć sprawiedliwość? w imię czego nas niszczą? czy i kto im przebaczy? czy miłosierdzie nie liczy się ze sprawiedliwością?
Trudne są nasze dzieje, a jeszcze trudniej odczytać drogę, jaką mamy podążać. Więc przynajmniej starajmy się, żeby zachować postawę ludzką, wyprostowaną i godną, na zewnątrz, a jeszcze bardziej w naszych duszach.

Piotr Jaroszyński

Nasza Polska, 14.07.2009

Komentarze  

Krzysztof G.
-1 # Krzysztof G. 2015-09-19 19:46
Patrząc na ten problem moralny historycznie to nie da się dostrzec że Stocznia Gdańska to twór socjalizmu i ludzi którzy go budowali. Należała ona do socjalizmu i socjaliści upomnieli się o nią. Socjalizm to mechanizm, kiedy się coś w nim zepsuję cały staje. A ponieważ Stocznia Gdańska była takim tworem tych mechanizmów socjalistycznych więc los jej był przesądzony. A co dało się okraść i wyprzedać no to się wyprzedało, a ponieważ socjalizm choduje, że tak się wyrażę za przeproszeniem, pasożyty i padlinożerców więc nie można się było spodziewać jakiegoś godziwego zachowania.
Andrzej 1
+1 # Andrzej 1 2014-06-30 22:33
Dziękuję Panu Profesorowi za piękny i pouczający tekst.
Z tego wyciągam wniosek, że przebaczyć można krzywdy wyrządzone sobie samemu, lecz nie można wybaczyć krzywd wyrządzonych własnej zbiorowości (Narodowi).
Zbyszek Drzewiecki
-1 # Zbyszek Drzewiecki 2010-08-13 23:51
"Tak do końca, nie wiemy, dlaczego ONI to robią, nie wiemy, kto za tym stoi, a kto jest tylko narzędziem".

Powyższy cytat z tekstu jest nie do końca prawdziwy.
Przecież tak do końca wszyscy, którzy czytają wiedzą, że ONI to ci w Polsce (i poza Nią), którzy reprezentują syjonistów. Tym zaś zależy, aby także z Naszego Państwa uczynić miejsce, w którym wybrany naród będzie mógł bez przeszkód realizować swoje cele.
Jakie cele? Między innymi te, które z polskich gojów zrobią dwuotworowe istoty zdolne do spełniania potrzeb i zachcianek włodarzy naszych ziem.
Jeżeli to nie jest aż nadto oczywiste, to zadający tak retorycznie sformułowane pytanie autor tekstu albo sam ma problemy z wyciąganiem wniosków albo lekceważy swoich czytelników.
Jeżeli mamy do czynienia z drugą ewentualnością to nasuwa się pytanie do autora: dlaczego to robi?

Dziennikarze TVN przekraczają kolejne granice – uniemożliwili ks. abp. Henrykowi Hoserowi uczestniczenie w debacie różańcowej, jaka miała się odbyć...

Dyskusja i dialog, to podstawowe formy słownego kontaktu między ludźmi. Odpowiednikiem łacińskiego słowa discussio (disquasso) jest polskie...

Edukacja posiada wymiar uniwersalny we wszystkich dziedzinach kultury. W każdej dziedzinie, jeśli naprawdę chce się coś osiągnąć, trzeba być...

Słowo „ojczyzna” pojawia się dziś rzadko, a i brzmi nieco anachronicznie. Gdy patrzymy nań bez uprzedzeń, kojarzy się nam najczęściej z wielką...

Sprawcami zazdrości są nie tylko ludzie zazdrośni. Przecież bogatym satysfakcję sprawia zazdrość, z jaką inni patrzą na ich bogactwo. Można odnieść...

Pod patronatem „Naszego Dziennika” W związku ze zbliżającą się kanonizacją naszego wielkiego rodaka Jana Pawła II pojawia się coraz więcej...

Homilia ks. kard. Jorge Mario Bergoglio wygłoszona podczas Wigilii Paschalnej 7 kwietnia 2012 r. O świcie wyszły ze swego domu, zmierzając w stronę...

Nowa Lewica - panseksualizm Lewica, zachowując strategiczne cele, takie jak zniszczenie normalnej rodziny, destrukcja historycznych narodów, powszechna ateizacja i...

Proces budowania w Polsce antycywilizacji opartej na antydekalogu powoli zbliża się do końca. Na przykazanie: „Nie klam!" państwo odpowiada:...

Przyjaźń Ludzie nawzajem się potrzebują, dlatego utworzyli różne wspólnoty, jak miasta, państwa, organizacje międzynarodowe. Potrzebują się też w mniejszych...

Po co Boże Narodzenie? Kiedy myślimy o Bożym Narodzeniu, to najpierw ukazują się nam obrazy należące do naszej polskiej tradycji: śnieg, sanna, choinka, wieczerza...

Marsz do zwycięstwa Sobotnia manifestacja w obronie Telewizji Trwam to początek odradzania się naszego Narodu, a równocześnie swoisty test, który tym, którzy jeszcze...

Gender: rozbiór słowa Inwazja gender na Polskę została sprytnie obmyślona. Chodzi bowiem o zapanowanie nad społeczeństwem katolickim, w którym Kościół jest żywy i ciągle...

Ukrzyżowanie jako forma okrutnej kary pojawiło się w starożytnej Persji na wiele wieków przed Chrystusem. Ofiara umierała długo i w potwornych...

Kiedy zastanawiamy się nad pytaniem, jaki jest obraz Polaka w naszej literaturze, to od razu uświadamiamy sobie, że nie może tu być mowy o jednym...

Analfabetyzm trwa Człowiek nie musi umieć czytać, aby być człowiekiem. Przez tysiące lat ludzie żyli, nie znając pisma, a bez pisma nie ma przecież czytania. Pismo...

Istota edukacji Zdewaluowanie pojęcia grzechu, podporządkowanie edukacji emocjonalności i nakierowanie jej jedynie na zdobywanie wiedzy, a także pozbycie się z...

Działalność przestępczo-kryminalna kojarzy się nam najczęściej z aktywnością tzw. marginesu społecznego, do którego należą różne rzezimieszki,...

Przeszłości nie da się już zmienić, teraźniejszość właśnie się dokonuje, ale przyszłość jest niepewna. Różnie może się zdarzyć, wydarzenia mogą...

Gender: Malthus i socjalizm Malthus pozostawił biednych samym sobie. Uznał bowiem, że sami są sobie winni, jeśli zakładają rodziny i mają dużo dzieci, nie mogąc rodziny...

U rodaków w Chicago Polonia w Chicago z dumą podkreśla swoje coraz większe zaangażowanie w sprawy polskie. Nasi rodacy zrozumieli, że Polska nie jest tylko sprawą...

Położenie obecne, w jakim znajduje się nasza Ojczyzna, jest przejściowe. Kto w to wątpi, albo nie jest Polakiem, albo jest małego ducha. Trudno...

Cynizm, który świadczy o chorobie sumienia Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury i Sztuki KUL, rozmawia Małgorzata Pabis. Coraz częściej podnoszą się głosy, że...

Dokumenty różnych organizacji państwowych lub międzynarodowych nie należą do przyjemnych lektur, są bowiem formułowane w języku technicznym,...

Dziś wydaje się nam oczywiste, że każdy człowiek niezależnie od stanu posiadania, wieku, płci czy stanowiska jest osobą. Dziecko i dorosły, kobieta...

Wśród wielu zagrożeń obecnych we współczesnym życiu religijnym jest jedno szczególne, nosi ono miano fideizmu. Samo słowo wywodzi się z łaciny:...

Gender: feminizm to marksizm Jeżeli sięgniemy po dzieła klasyków marksizmu, jak choćby samego Marksa czy jego najbliższego współpracownika Engelsa, to ze zdumieniem odkryjemy,...

Współcześnie słowa takie jak „dialog", „negocjacje", „konsensus", „kompromis", pojawiają się bardzo często i są swoistym znakiem rozpoznawczym....

Gender i moda Gdy mowa o związku mody z gender, to w pierwszym rzędzie chodzi o sposób ubierania się. Tak się bowiem składa, że człowieka nie chroni natura i od...

Propagandowy obraz lewicy z czasów PRL to robotnik stylizowany na greckiego herosa. Patrzy z dumą przed siebie, we wspaniałą przyszłość, a w ręku...