Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Postępuje proces dechrystianizacji Europy. Przejawia się to na wszystkich polach kultury, w nauce i edukacji, w moralności, ekonomii i polityce, w sztuce i w religii. Ostatnim akordem tej tendencji jest pominięcie odniesienia do chrześcijaństwa w Preambule Projektu Konstytucji Unii Europejskiej. Taka sytuacja zmusza do refleksji nad Europą i nad miejscem chrześcijaństwa w Europie.

Dla każdego, kto zajmuje się kulturą i historią Europy, znaczenie chrześcijaństwa w formowaniu Europy wydaje się czymś oczywistym. Po upadku zachodniego cesarstwa rzymskiego to właśnie Kościół Katolicki przejmuje na siebie misję cywilizacyjną, której istotną częścią jest nie tylko głoszenie Ewangelii, ale również zachowanie i rozwój kultury wyrosłej w Grecji i Rzymie. Negowanie takiej roli Kościoła jest wyrazem albo ignorancji, albo złej woli politycznej płynącej z jakiejś antychrześcijańskiej ideologii.(...)

W sensie cywilizacyjnym pojęcie europejskości krystalizuje się na przełomie V i IV w. przed Chr. (...) Więcej refleksji na ten temat pojawia się u sławnych retorów takich jak Isokrates (436-338) i Lizjasz (450-378). O ile bowiem w tekstach innych autorów słowo "Europa" pojawia się jako imię mitologiczne albo jako nazwa kontynentu (Hezjod, Herodot, Platon, Arystoteles, Ajschylos, Eurypides, Ksenfont), o tyle Isokrates i Lizjasz przypisują Europie znaczenie cywilizacyjne. (...)

W opinii Isokratesa Hellada reprezentuje Europę, tak jak Persja Azję. Istotą europejskości jest hellenizm, który równocześnie posiada wymiar uniwersalny, dlatego w dalszej perspektywie opiera się nie na pochodzeniu, ale na przyswojonej kulturze. O istocie europejskości stanowi nie rasa, i nie położenie, ale kultura (filozofia, sztuka), która w swym uniwersalnym wymiarze powinna być dostępna wszystkim ludom.(...) Lizjasz podobnie rozumie europejskość. (...) Jak Isokrates kładł nacisk na kulturę, tak Lizjasz eksponuje wolność. Kultura i wolność to dwa ramiona europejskości, dostrzeżone przez obu wybitnych Greków, którzy jako sofiści i nauczyciele wymowy, mieli wpływ na elity swojego kraju, a nawet na obcych przybyszów, których przyciągnęły Ateny.

Rzymianie świadomi byli zderzenia Wschodu z Zachodem, co znakomitsze jednostki zdawały sobie nawet sprawę, że sam Rzym ulega orientalizacji. Ale na Rzym nie patrzono w kategoriach europejskości. Rzymianie nie walczyli o Europę. Bezpośrednim bowiem polem ich działania był Basen Morza Śródziemnego, wzdłuż którego wybrzeży leżały trzy kontynenty (Europa, Azja i Afryka). Natomiast dalekosiężne plany sięgały nie tyle podboju Europy, co zapanowania nad całym światem.(...) Jak pisał Tadeusz Zieliński była to idea pokojowego protektoratu Rzymu nad wolnymi narodami świata. Nic więc dziwnego, że wobec takiej perspektywy, ugruntowanej poczuciem własnej siły, Rzymianie nie przywiązywali do Europy jako Europy szczególnego znaczenia.

Europejskość w sensie cywilizacyjnym odżywa ponownie pod wpływem chrześcijaństwa.[1] Kościół rzymski od III w. latynizuje się i w odróżnieniu od Bizancjum jest niezależny od państwa.[2] Dzięki temu nie dzieli losu upadającego Rzymu i może stać się siłą, która odrodzi Europę. (...) Ale całkowita chrystianizacja Europy dokonuje się dopiero w XV w. Pius II (1458-64) posługuje się takimi wyrażeniami jak: Europa jako Rzeczpospolita chrześcijańska ("Respublica Christiana"), nasza Europa ("nostra Europa"). On pierwszy wprowadza słowo "europejski" ("europeus"). Motywem jednoczenia Europy jest zagrożenie ze strony Turcji, pod której ciosami w 1453 r. upada Bizancjum. Wskutek tego Europa staje się ostatnim bastionem chrześcijaństwa. (...)

Pierwsza faza formowania się chrześcijaństwa dokonuje się w kulturze antycznej. Papież, Jan Paweł II, nadaje temu wyjątkowe znaczenie: "...kiedy Kościół styka się po raz pierwszy z wielkimi kulturami, nie może wyrzec się tego, co zyskał dzięki inkulturacji w myśli grecko-łacińskiej. Odrzucając to dziedzictwo sprzeciwiłby się opatrznościowemu zamysłowi Boga, który wiedzie swój Kościół po drogach czasu i historii" (Fides et ratio, VI, 72).

A zatem chrześcijaństwo rozwija się u swych źródeł przede wszystkim w dziedzictwie kultury grecko-rzymskiej. Z kolei ta ostatnia jako kultura nie była jeszcze w pełni dojrzała, ani też nie objęła swym zasięgiem całej Europy (...).

Inkulturacja chrześcijaństwa w kulturze antyku okazała się drogocenna i dla antyku, i dla chrześcijaństwa. (...)

W średniowieczu chrześcijaństwo zachodnie dojrzewa nie tylko jako religia, ale również jako kultura. Rozwój ten ma miejsce na terenie Europy, dzięki czemu cała Europa, a nie tylko Grecja, czy nadmorskie wybrzeża "Mare Nostrum" ulegając chrystianizacji staje się też prawdziwie europejska, bo uczestniczy w kulturze Grecji, Rzymu i chrześcijaństwa.

Czy chrześcijaństwo jest "wspólnym korzeniem Europy? Tak. Bo jeśli europejską jest kultura Grecji i Rzymu, to ta kultura przed chrześcijaństwem nie objęła swym wpływem całej Europy. Ona dociera do całej Europy dopiero dzięki chrześcijaństwu, by stać się kulturą wspólną dla wszystkich narodów europejskich. Ale chrześcijaństwo nie jest tylko "antykwariuszem" kultury grecko-rzymskiej, ponieważ dzięki Objawieniu dopełnia znaczenie tej kultury, która - i to w swych zasadniczych momentach - nie była dopełniona, zwłaszcza w odniesieniu do rozumienia tego, kim jest człowiek i kim jest Bóg. Chrześcijaństwo wskutek splotu okoliczności było w średniowieczu religią przede wszystkim o zasięgu europejskim, i stąd europejskość tak mocno związana została z kolei z chrześcijaństwem. Chrześcijaństwo jest więc wspólnym korzeniem Europy.

Piotr Jaroszyński

Przypisy:

1. W Biblii słowo "Europa" się nie pojawia. Dopiero żydowski historyk, Józef Flawiusz, upowszechnia wersję, że Europa została zasiedlona przez potomków Jafeta. Tę wersję przejmuje za Flawiuszem św. Hieronim.
2. Ch. Dawson, Tworzenie się..., dz. cyt., s. 51n.

Obserwujemy dziś, z jak wielkim natężeniem rządzący oraz wiele środków masowego przekazu próbują zacierać różnicę między dobrem i złem. Można...

Gender: Malthus i Darwin Karol Darwin z wielkim uznaniem przyjął tezy zawarte w książce Tomasza Malthusa poświęconej prawom demografii. Twórca ewolucjonizmu przyznaje, że...

Chicago z Telewizją Trwam Gdy w sobotę, 29 września, do Warszawy zjechała się cała Polska, to Chicago nie pozostało obojętne. Mimo pewnych trudności udało się zdobyć...

Ogłoszenie na jesieni 1998 roku encykliki Fides et ratio spotkało się w Polsce z pewnym odzewem w mass mediach. W różnych dziennikach, a także w...

Choć 22 lipca kojarzy nam się ciągle z tzw. świętem ludowym, to jednak jest jeszcze inny 22 lipca, o którym warto pamiętać. Otóż, 22 lipca 1942 r....

Aby zrozumieć wprowadzaną obecnie reformę edukacji, nie możemy jej traktować jako dzieła autorskiego pani minister. To nie mgr Katarzyna Hall...

Tworzenie się narodu Zbliża się setna rocznica odzyskania przez Polskę Niepodległości. Jednym z najciekawszych fenomenów związanych z wydarzeniami roku 1918 było...

Gender i sport Dziedziną kultury, przez którą coraz szerzej wlewa się ideologia gender, jest sport. Jeżeli bowiem w gender chodzi o zniwelowanie różnic między...

Odrodzenie życia społecznego Polaków to nie tylko jednoczenie się we wzniosłych momentach w celu obrony jakiejś wielkiej wartości; odrodzenie to...

Kresy pełne Polski Podróż na Kresy zawsze Polaka ubogaca. Mimo że niektóre tereny traciliśmy bezpowrotnie już od pierwszego rozbioru, to jednak wszędzie znajdziemy...

Cenzura była przez pięćdziesiąt lat narzędziem trepanacji polskiej świadomości. W zaborze rosyjskim na każdej publikacji była przybita pieczątka:...

Po sześciu latach istnienia Radia Maryja widać coraz wyraźniej, że jako Polacy znaleźliśmy dla siebie własny krwiobieg pozwalający na rozwój i...

Położenie obecne, w jakim znajduje się nasza Ojczyzna, jest przejściowe. Kto w to wątpi, albo nie jest Polakiem, albo jest małego ducha. Trudno...

W czasach napięć i przesileń społecznych, gdy ze wszystkich stron jesteśmy otaczani przez różnego rodzaju specjalistów od dezinformacji i...

Dar Józefa Brandta Malarstwo polskie przełomu XIX i XX w., a więc czasu zaborów, skupione było na odzyskiwaniu duchowej niepodległości całego narodu. Właśnie z tego...

Pytąjąc o Polskę pytać musimy o jej elity: kim, skąd i po co są? Każdy naród potrzebuje elit, bo przecież nie wszyscy - czy to z braku warunków, czy...

Są pisarze, których dzieła czyta się z zainteresowaniem, ale tylko raz; są jednak i tacy, do których chętnie wraca się wielokrotnie, bo tchnie z...

Nowa Lewica – pokonać Kościół Wariant sowiecki komunizmu nie sprawdził się, ale czy to znaczy, że wiara w komunizm w ogóle znikła? Nie. Ta wiara przetrwała, tyle że na Zachodzie...

Piętno totalitaryzmu ukrytego Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, głównym organizatorem IX...

Wobec dzisiejszego rozbicia - które grozi tym, że obca nam mniejszość permanentnie będzie rządziła większością - jedyna droga do zjednoczenia narodu...

Praca fizyczna czy to w polu, czy w fabryce jest uciążliwa i niezbyt poważana. Mówi się więc pogardliwie „chłop" lub „robol". Z drugiej strony, ileż...

Każdy szanujący się naród z pietyzmem odnosi się do swych wielkich rodaków, którzy czy to działaniem, czy słowem w sposób istotny przyczynili się...

Marszałek i premier podzielili się rolami. Pierwszy mówił w sposób bardziej urzędowy, drugi w sposób bardziej osobisty, ale obaj zapomnieli o...

Sejm został rozwiązany, czekają nas wybory. Ale przed wyborami jest jeszcze kampania wyborcza. Partie czy właściwie komitety wyborcze na różne...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, wykładowcą Sekcji Filozofii Teoretycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, o problemach z...

Blisko 10 tys. osób podpisało się pod listem wyrażający poparcie dla księdza arcybiskupa Józefa Michalika w związku z atakami medialnym na jego...

Zastanawiając się nad rolą nauki w kulturze chrześcijańskiej musimy najpierw wziąć pod uwagę samego człowieka. Jeśli bowiem nauka jest dziełem...

Sowiecki terror - 80. rocznica sowieckich deportacji Operacja wysiedlenia polskich rodzin z okolic Puszczy Nalibockiej, którą rozpoczęto 10 lutego 1940 r., objęła przede wszystkim służbę leśną oraz...

Wielki Jubileusz to okazja do zrobienia pewnego remanentu. Szczególnie ważny jest problem obecności Kościoła i chrześcijaństwa w życiu społecznym....

Człowiek nie jest istotą doskonałą. Każdy z nas na sobie tego doświadcza. Jesteśmy ułomni, narażeni na wiele potknięć i błędów. Szczególnie przykre...