Felietony-wywiady

U podstaw kultury zachodniej leży odkryta przez greckiego mędrca, Parmenidesa, tzw. zasada tożsamości. Głosi ona prawdę najbardziej podstawową, ale równocześnie najbardziej banalną ze wszystkich. Kto ją po raz pierwszy usłyszy, dziwi się, że w ogóle warto nad czymś takim się rozwodzić. Bo cóż zaskakującego jest w sformułowaniu: „Byt jest bytem" albo: „To, co jest, jest tym, czym jest"? Przecież każde dziecko wie, że lampa jest lampą, a drzewo drzewem. Więc w czym problem?


W tym, że tylko w kulturze zachodniej zasada ta została dostrzeżona i że umieszczono ją u podstaw wszelkiego racjonalnego poznania, działania i wytwarzania. Właśnie na jej respektowaniu opiera się zachodnia nauka, sztuka, moralność, wychowanie czy polityka. „A to A, B to B" - wie o tym każde dziecko, które wychowane jest w tradycji zachodniej. Gdzie zasady tej nie znano, to mimo że dokonywano wielu obserwacji, nauki się nie rozwinęły, jak choćby w Egipcie czy Babilonii. Aby w rozumowaniu można było postąpić naprzód, potrzebna jest logiczna konsekwencja, bez niej albo kluczy się w kółko, albo o wszystkim decyduje przypadek. Zasada tożsamości świadomie stosowana leży więc u podstaw jakiegokolwiek racjonalnego poznania.

Są dwie dziedziny kultury szczególnie podatne na łamanie zasady tożsamości. Należą do nich etyka i polityka.

W etyce polega to na różnego rodzaju wykrętach, gdy ktoś mówi: „Owszem, tak", a za chwilę dodaje: „Ale przecież..." i zdanie kończy się tym, że: „Jednak nie". Gdy przyjrzymy się całości wypowiedzi, zauważymy, że nastąpiło naruszenie zasady tożsamości. I dlatego ten, kto mówi: „Tak, ale nie, bo tak, gdyż nie", nazywany jest po prostu krętaczem. Rodzice dobrze wiedzą, że jeśli dziecko przejawia skłonności do kręcenia, to dopóki się tej skłonności nie opanuje, nie ma mowy o wychowaniu. Tutaj
trzeba być bardzo stanowczym. Gdy zaś kręci ktoś dorosły i na wychowanie jest już za późno, to z wielkim dystansem należy podchodzić do różnych zapewnień czy obietnic z jego strony, ponieważ spełnią się one raczej w wyobraźni niż w rzeczywistości. Ale krętactwa mogą być też popierane przez władzę, która postrzega je jako skuteczny środek walki o własne interesy. Tradycyjnie ludy orientalne postrzegane były przez nas jako chętne do używania różnego rodzaju krętactw wypowiadanych bez zmrużenia oka.

Choć w porządku zasad moralnych zachowaliśmy jeszcze poczucie prawości i uczciwości, to w polityce i w ogóle w życiu publicznym zasady te są mocno naruszone. W sposób szczególny wykazały to wydarzenia ostatniego roku. Niestety, tzw. Zachód staje się coraz mniej zachodni. Bronisław Pawlikowski w wydanej przed czterdziestu pięciu laty w Londynie książce Dwa światy tak pisze: „Walka o prawdę toczy się dziś w całej Europie. Na każdym polu: w polityce, w nauce, w prasie, w sztuce, w życiu codziennym. Z owej miłości prawdy, którą wnieśli byli do Azji europejscy Ariowie, rozbrajać zaczęły Europę wpływy azjatyckie od czasu schyłku Hellady i Rzymu. Rozwinęły się - od góry - całe szkoły hipokryzji dyplomatycznej i politycznego oszustwa". A więc proces eliminowania moralności z życia publicznego oraz wprowadzania hipokryzji i oszustw politycznych od dawna trawi Europę. Jeśli zaś my, naród polski, żądamy moralności w życiu publicznym, nawet wbrew zachodowi przesiąkniętemu relatywistycznym liberalizmem, to z punktu widzenia cywilizacji jesteśmy bardziej zachodni od Zachodu, który jeśli tak dalej będzie, stanie się Zachodem wyłącznie w sensie geograficznym.

Nie możemy zapomnieć, że tak banalna, ale jakże ważna zasada tożsamości legła nie tylko u podstaw racjonalnej kultury greckiej, ale również leży ona u podstaw wiary i kultury chrześcijańskiej. Bo cóż mówi Chrystus w Kazaniu na Górze? Oto występując przeciwko nagminnemu krzywoprzysięstwu, mówi w ten sposób: „Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; nie, nie. A co nadto jest, od Złego pochodzi" (Mt 5, 37).

Jeśli więc uważamy siebie za ludzi Zachodu i za chrześcijan, to w każdej dziedzinie życia od siebie mamy obowiązek wymagać, a od innych prawo żądać respektowania tożsamości i konsekwencji. Bo żadne racje, choćby najwznioślejsze, i żadne stanowiska, choćby najwyższe, nie mogą usprawiedliwić krętactwa.

Piotr Jaroszyński
"Patrzmy na rzeczywistość"

Komentarze  

Adam
0 # Adam 2013-12-10 13:19
Czasem troch
Czasami, trochę irytują mnie Pana wypowiedzi zarówno ustne jak i te pisemne, Panie Profesorze. Bywają one bowiem tak zbieżne z moimi przemyśleniami i wewnętrznymi przekonaniami, iż nie znajduję słów komentarza innych, właściwszych niż: ‘Dokładnie, Właśnie tak, Brawo!’. Jednocześnie istnieje we mnie, jak w większości nas, wewnętrzna potrzeba zręcznego dopytania o szczegół, dodania czegoś od siebie, czy nawet zakwestionowania. Pozbawiony tej możliwości czuję się dziecinnie poirytowany ale i ogromnie usatysfakcjonowany Pana wypowiedzią.
Dziękuję, Pozdrawiam, Adam
ę
Krzysztof
0 # Krzysztof 2012-01-22 16:26
Dziękuję Panu za felietony, rozświetlają one obszary dotychczas mi nieznane. Akurat przed trzema laty jechałem z rodziną do Chorwcji, krótkie zastanowienie co zabrać do poczytania (najlepiej "coś lekkiego") i z całej biblioteki zabrałem akurat zbiorek Pańskich felietonów pt Patrzmy na rzeczywistość.
Ten felieton czytałem kilkukrotnie, w różnych aspektach poznawczych - od poznania treści, po znalezienie odpowiedzi na pytanie: jak można w sposób prosty i lekki przekazać tak głębokie i zasadnicze prawa.

Serdecznie pozdrawiam

Działalność przestępczo-kryminalna kojarzy się nam najczęściej z aktywnością tzw. marginesu społecznego, do którego należą różne rzezimieszki,...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Co pewien czas w naszym kraju nagłaśniane są różnego rodzaju wstrząsające wydarzenia z przeszłości. Rzecz ciekawa, wydarzenia te dotyczą przede...

Zastanawiając się nad rolą nauki w kulturze chrześcijańskiej musimy najpierw wziąć pod uwagę samego człowieka. Jeśli bowiem nauka jest dziełem...

Już nie ma złudzeń - w naszej Ojczyźnie, w Polsce, rozpoczęła się zimna wojna. Większość parlamentarna, rząd i pełniący urząd prezydenta stanęli do...

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie próżnuje, przedstawiając do zaopiniowania projekt reformy nauki pt. "Założenia do nowelizacji ustawy -...

Rozbiory Polski to był rozbój w biały dzień. Podcinał wiarę w jedność europejskiego etosu, który z jednej strony korzeniami sięgał greckiej...

Była wiosna. Spacerowałem aleją parkową ze swoim profesorem i mistrzem, należącym jeszcze do pokolenia wykształconego i wychowanego przed wojną....

Słyszymy dziś wiele narzekań, czy to z powodów osobistych, czy rodzinnych, czy społecznych. Narzekania te są w większości przypadków uzasadnione;...

Trudne zadanie stoi przed nowo wybranymi parlamentarzystami oraz przed administracją państwową, która na wielu szczeblach powinna zostać wymieniona....

Pułapki linii Curzona Rocznica zwycięskiej wojny z armią bolszewicką zamyka się często w bardzo dobitnym wyrażeniu, jakim jest «cud nad Wisłą». Obchodzimy więc tę...

Od czasu do czasu przewija się w mediach debata poświęcona zawartości kanonu lektur szkolnych. Wywołują ją najczęściej decyzje ministra, mocą...

Bóg ma twarz ubogich Do kapłanów, osób konsekrowanych i świeckich archidiecezji [Buenos Aires] Rozdzierajcie serca wasze, a nie szaty. Wróćcie już teraz do Pana, waszego...

Tytuł najnowszej książki ks. prof. Czesława S. Bartnika jest bardzo mocny: „Wojna z Kościołem”. Ktoś zapyta, jaka wojna? Przecież na ulicy nie widać...

Dobre wychowanie Nasze społeczeństwo traci blask, wigor i pogodę ducha. Ludzie są wyraźnie zmęczeni, apatyczni, a nawet niegrzeczni. Widać to nie tylko w rzeczach...

Przekraczanie śmierci Jednym z najbardziej charakterystycznych przejawów życia człowieka na ziemi, jest jego świadomość śmierci. Świadomość, która towarzyszy mu...

Powrót religii do polskich szkół został uwikłany w tak ostre spory ideologiczne – a widać to dokładnie z perspektywy czasu – że odciągnął uwagę od...

Pytanie o rolę seniora w rodzinie wielopokoleniowej nie jest pytaniem łatwym, głównie ze względu na to, że zmianie ulega sam model rodziny a wraz z...

Angielskie słowo „gender” w początkach XX w. oznaczało tylko rodzaj gramatyczny. A więc gender to po polsku rodzaj. I tak w zasadzie powinno się...

Sztuka chrześcijańska to niewyczerpane bogactwo Z prof. Piotrem Jaroszońskim rozmawia Małgorzata Pabis W Toruniu zakończy się dzisiaj VIII Międzynarodowy Kongres: „Katolicy i sztuka: szanse i...

U rodaków w Chicago Polonia w Chicago z dumą podkreśla swoje coraz większe zaangażowanie w sprawy polskie. Nasi rodacy zrozumieli, że Polska nie jest tylko sprawą...

Trwają ataki na rodzinę. Pojawiły się nawet plakaty, z których można wnioskować, że bardziej chory jest ich twórca niż ucharakteryzowane osoby....

Polityka wciąga. I tych, którzy z niej żyją, i tych, którzy nią żyją. Nieustanne roszady stanowisk. Był na górze, jest na dole, a tamtego odstawili...

Proces budowania w Polsce antycywilizacji opartej na antydekalogu powoli zbliża się do końca. Na przykazanie: „Nie klam!" państwo odpowiada:...

Wigilia niesie nadzieję dla wszystkich Wigilię spędzamy zazwyczaj w gronie rodzinnym, wśród najbliższych. Ale nasze wyobrażenie o Wigilii jest znacznie bogatsze niż ta konkretna Wigilia w...

Życie człowieka i życie narodów płynie w czasie. Czasu, który minie, już nie da się przywrócić, odchodzi bezpowrotnie. Wszystko, co żyje, żyje ku...

Życie stawia nas nieustannie w sytuacjach, w których musimy podejmować rozmaite decyzje. Jedne są prozaiczne, dotyczą spraw codziennych, do których...

Jadąc przez Polskę w dniu Święta Niepodległości, można było zaobserwować, jak coraz bardziej polaryzują się środowiska, miejscowości, regiony. Są...

W wąskim przejściu między Belgią i Niemcami, na terenie Holandii, leży jedno z piękniejszych miast europejskich. Któż dziś nie zna jego magicznej...

Gender: globalna sieć Gender to nie sprawa lokalna takiego czy innego państwa lub nawet związku państw (Unia Europejska), bo ma ono swym zasięgiem objąć cały świat....