Felietony-wywiady

Są pisarze, których dzieła czyta się z zainteresowaniem, ale tylko raz; są jednak i tacy, do których chętnie wraca się wielokrotnie, bo tchnie z nich atmosferą rodzinnego domu. Wśród polskich autorów jest z czego wybierać; żaden z krajów słowiańskich nie może poszczycić się taką plejadą mistrzów pióra. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje Józef Conrad Korzeniowski, który pisał tylko po angielsku i jako pisarz angielski zdobył światową sławę.
Ale rzecz ciekawa, podczas gdy dziś wielu pisarzy polskojęzycznych z niesmakiem mówi o Polsce i Polakach (dzięki czemu zdobywają nagrody i wyróżnienia krajowe i zagraniczne, a nawet wchodzą do kanonu lektur w polskich szkołach), to Józef Conrad swej polskości nigdy się nie wyparł, wracał do niej, i to nie sentymentalnie, lecz dyskretnie i po męsku.

Czytając niewielkie dzieło Ze wspomnień, które Korzeniowski napisał już pod koniec życia, gdy był twórcą o renomowanej sławie, możemy dowiedzieć się wielu ciekawych szczegółów o Polsce. Józef Conrad ogłaszał je całemu światu, warto więc dziś je przypomnieć: „Tak zwany w literackim świecie sclauonism - pisał we wstępie z roku 1919 - jest absolutnie obcy polskiemu temperamentowi z jego tradycją wolności, jego rycerskim poglądem na moralne wędzidła i przesadnym szacunkiem dla praw jednostki". Zatrzymajmy się nad tym zdaniem. Sclauonism to słowo utworzone z francuskiego esclaue (niewolnik) i angielskiego Slau (Słowianin). Sclauonism więc to niewolnicza mentalność słowiańska. Istniało wówczas w świecie zachodnim takie właśnie wyobrażenie o Słowianach, że są ludźmi gnuśnymi, leniwymi, bez inicjatywy, takimi, których ciągle trzeba popychać i mówić im, co mają robić, a czego robić im nie wolno. A ponieważ Polacy są Słowianami, więc i nas zaliczano do słowiańskich niewolników.

I właśnie takiemu wyobrażeniu o Polakach zdecydowanie przeciwstawia się Józef Conrad, gdy mówi: „sclauonism jest absolutnie obcy polskiemu temperamentowi". Dlaczego? Bo Polacy kochają wolność, o tym świadczą ich dzieje ojczyste. Ale uwaga! To była wolność nie byle jaka, to była wolność rycerska, a więc taka, która umie nałożyć moralne wędzidła nieprawości. Polska wolność nie była złodziejska, lekkomyślna czy zdeprawowana, to była wolność rycerska. A właśnie rycerskość jest całkowitym przeciwstawieniem sclauonismu, czyli mentalności niewolniczej. Niewolnik wlecze się bez celu albo jest wbrew swej woli popychany. Polak-rycerz nie tylko wie, dokąd zmierza, ale również z własnej woli podąża drogą, która jest naznaczona prawością i szlachetnością.

Na ukształtowanie tej przepięknej polskiej rycerskości wpływała niewątpliwie atmosfera domowa. Oto co na ten temat pisze Józef Conrad: „Bezstronny pogląd na ludzkość we wszystkich jej fazach wspaniałości i nędzy, a przy tym szczególny szacunek dla praw tych, co na tej ziemi pozbawieni są przywilejów, szacunek nie wypływający z pobudek mistycznych, lecz oparty na gruncie prostego koleżeństwa i szlachetnych wzajemnych usług - oto zasadnicze rysy duchowej i moralnej atmosfery w domach, pod których dachem spędziłem niespokojne dzieciństwo". Takie były polskie domy, i to w czasach najbardziej ponurych, bo w okresie prześladowań rosyjskich po upadku powstania styczniowego. Polacy umieli wówczas zachować bezstronność, nie cieszyli się z upadków innych ludzi, ich życzliwość nie wynikała z kalkulacji czy interesów, lecz ze szczerego koleżeństwa, szlachetnej wzajemności. Cóż za wspaniałe cechy, jakie piękne, jakie polskie!

Tak widział nas Józef Conrad Korzeniowski, syn powstańca styczniowego, kapitan marynarki brytyjskiej, pisarz angielski. Tak pisał o nas i to przekazywał światu.
Te słowa czytamy po prawie stu latach. I z niepokojem patrzymy, jak dziś z Polaków próbuje się robić niewolników, jak serwuje się nam „wolność", która upadla, jak zachęca się do pogardzania słabymi, jak uczy się bezwzględnej interesowności, chciwości, zaborczości. I pytamy samych siebie: Czyżby łatwiej było zachować polskość pod zaborami niż dziś, w niby niepodległej Polsce? Co się dzieje z naszą Ojczyzną? Dokąd zmierza?

To nieprawdopodobne, żebyśmy pozwolili na to, aby zmieniono nam duszę z rycerskiej na niewolniczą, aby polskie domy straciły tę przecudowną atmosferę szlachetności, w której może wzrastać młode pokolenie ludzi bezinteresownych i koleżeńskich. Musimy uratować polski dom. Bez niego nie będzie prawdziwych Polaków, a niepodległość rozwieje się jak senne marzenie. Zastanówmy się więc, czy mieszkamy jeszcze w polskich domach, i jeśli dojdziemy do wniosku, że nie, pomyślmy, co zrobić, aby na powrót stały się polskie.

Piotr Jaroszyński
"Jasnogórska droga do Europy"

Rok 2001 został ogłoszony przez polski parlament Rokiem Prymasa. Chwalebna to inicjatywa. Ze względu jednak na podwójną taktykę „sił postępu", która...

Autorytet czy idol? Człowiek, przychodząc na świat, nie jest wyposażony ani w wiedzę, ani w doświadczenie. Stopniowo uczy się słów, poznaje ludzi i świat, zaczyna...

Gender: w stronę nienawiści Teza Malthusa, że gdy populacja wzrasta w postępie geometrycznym, to żywność tylko w postępie arytmetycznym, co w konsekwencji doprowadzić ma do...

Wielka misja Radia Maryja Radio Maryja, Telewizja Trwam, "Nasz Dziennik", Wyższa Szkoła Kultury Społecznej i Medialnej wpisują się tak mocno w duszę Narodu Polskiego, że...

Ponieważ w naszym kraju nie przeprowadzono ani dekomunizacji, ani lustracji w środowisku dziennikarskim i akademickim, wobec tego można...

Nowa Lewica jest odmianą marksizmu. Słowo „marksizm” powinno już być wystarczająco odpychające, by uważać na Nową Lewicę. A jednak w wielu wypadkach...

Jedną z najbardziej niesamowitych postaci pod względem nie tylko zdolności artystycznych, ale przenikliwej inteligencji, był Zygmunt Krasiński...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Na dwa sposoby można utrzymywać ludzi w stanie obniżonej sprawności umysłowej. Pierwszy polega na odgórnej, czyli państwowej minimalizacji poziomu...

Unia zbyt mocno ingeruje w suwerenność państw Z prof. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia Małgorzata Pabis. Jak Pan ocenia głos Brytyjczyków i ich mocne „nie” dla UE? – Brytyjczycy ze względu na...

Wiatraki zaatakowały Australię Farmy wiatrowe to nie tylko polski problem i nie tylko w Polsce mamy do czynienia z bardzo silnym lobby, które skutecznie prowadzi swoje wiatrakowe...

Pytanie o rolę seniora w rodzinie wielopokoleniowej nie jest pytaniem łatwym, głównie ze względu na to, że zmianie ulega sam model rodziny a wraz z...

Wśród wielu spraw, które zaprzątają naszą uwagę i budzą coraz większy niepokój, jest troska o młode pokolenie. O ile dawniej do edukacji i...

W gorączce dyskusji politycznych obfitującej w różnego rodzaju spory czy to programowe, czy personalne, łatwo stracić z oczu nadrzędny cel wyborów,...

Przez ostatnie lata słyszeliśmy, jak publiczne osoby piastujące wysokie stanowiska posługiwały się zwrotem „w tym kraju". Zwrot to rażący, bo...

Homilia ks. kard. Jorge Mario Bergoglio wygłoszona podczas Wigilii Paschalnej 7 kwietnia 2012 r. O świcie wyszły ze swego domu, zmierzając w stronę...

Nowa Lewica Powrót marksizmu Rok 1989 (choć był to dłuższy proces) przyjmuje się często jako symboliczną datę upadku komunizmu w bloku sowieckim i rozpadu Związku Sowieckiego....

Obserwujemy dziś, z jak wielkim natężeniem rządzący oraz wiele środków masowego przekazu próbują zacierać różnicę między dobrem i złem. Można...

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech filozofii — nowej gałęzi kultury zapoczątkowanej przez Greków, z którą w sensie ścisłym w innych...

Co dobre i wielkie, dojrzewa długo i potrzebuje geniuszu. Aby powstał naród, nie wystarczy jedno pokolenie, trzeba wielu pokoleń, i to takich, które...

Pytania na Nowy Rok W Nowym Roku uświadamiamy sobie w sposób szczególny przepływ czasu. A choć czas mija nieustannie, dzień za dniem, minuta za minutą, to jednak Nowy...

Non omnis moriar Sentencja Horacego „Nie wszystek umrę” pasuje do dzieła, które pozostawił po sobie ksiądz kanonik Józef Hańczyc, proboszcz parafii Świętej Rodziny w...

Do wyników ostatnich wyborów parlamentarnych należy podchodzić ostrożnie, choć niewątpliwie mają one olbrzymie znaczenie. Przełamane zostało...

Posiołek 144 Któregoś dnia pociąg się zatrzymał. Lokomotywa, nagle przyśpieszając sapanie, jakby z radości, że pozbyła się ciężaru, odjechała i już nie wróciła....

Są rzeczy, z którymi nie tylko wstyd się stykać, ale nawet wstyd o nich mówić. Bo nie tylko one, ale i słowa o nich pobrudzić mogą nasze oczy, uszy,...

Blisko 10 tys. osób podpisało się pod listem wyrażający poparcie dla księdza arcybiskupa Józefa Michalika w związku z atakami medialnym na jego...

Ojciec Święty Jan Paweł II wielokrotnie przypomina, że demokracja bez poszanowania ładu moralnego staje się ukrytym totalitaryzmem. Bo czymże jest...

Cyprian Kamil Norwid uznawany jest za jednego z największych, ale zarazem najoryginalniejszych polskich poetów. Nie oznacza to jednak, że cieszy się...

Tytuł najnowszej książki ks. prof. Czesława S. Bartnika jest bardzo mocny: „Wojna z Kościołem”. Ktoś zapyta, jaka wojna? Przecież na ulicy nie widać...

Razem na manifestacji Manifestacje, marsze, spotkania w obronie Telewizji Trwam wpisują się od ponad roku w pejzaż życia obywatelskiego w Polsce. Są one odpowiedzią na...