Felietony-wywiady

W domach polskich emigrantów, a zwłaszcza w małżeństwach mieszanych, nie zawsze słychać polską mowę. A chyba najbardziej przykry moment to ten, gdy dziecko na pytanie zadane po polsku, własnej matce odpowiada w języku obcym. A gdy dodatkowo jest to język któregoś z naszych zaborców, to aż ciarki przechodzą po plecach. Utrata ojczystego języka, to najbardziej widomy znak postępującego procesu wynaradawiania.


Jest rzeczą jasną, że przebywanie w środowisku niepolskim, jak szkoła, praca, sklep, sąsiedzi, zmusza do opanowania, i to płynnego, nowego języka. Trudno zamknąć się w wieży z kości słoniowej i posługiwać się wszędzie językiem polskim. Z wyjątkiem może niektórych enklaw, gdzie występują duże skupiska Polaków, jak np. w Stanach Zjednoczonych czy Kanadzie, bez znajomości nowego języka nie można normalnie funkcjonować. Powstaje jednak pytanie: czy to odejście od języka ojczystego w rodzinie i w kręgach polskich znajomych jest konieczne? czy opanowanie nowego języka musi dokonać się za cenę utraty języka własnego?

Ignacy Jan Paderewski większą część życia spędził na obczyźnie; wyjechał z Polski, będącej wówczas pod zaborami, w wieku lat 22, a więc praktycznie za granicą przebywał prawie 60 lat. A jednak słuchając jego przemówień głoszonych po polsku, w różnych krajach i na różnych kontynentach, po dziś dzień możemy nie tylko słuchać z przyjemnością, ale wręcz uczyć się mowy polskiej. Mało jest artystów, a cóż mówić polityków w naszym kraju, którzy mówiliby tak pięknie po polsku, z taką artykulacją, wyrazistością, intonacją, frazą. Paderewski świadom był rangi polskiej mowy, pielęgnował ją i cenił na równi z muzyką. Co więcej, mowie polskiej nadał wymiar wręcz teologiczny. W Chicago w czasie Wieczernicy żałobnej zorganizowanej przez Polski Komitet Ratunkowy w Ameryce ku czci śp. Henryka Sienkiewicza 27 listopada 1916 Paderewski tak mówił: „Na początku było słowo. A jako było w przededniu wszechświata, tak było i o świcie narodów. Słowo było, jest i będzie od Boga.

Przez słowo naród powstaje do życia, przez słowo budzi się on do wiary, przez słowo utrwala swój byt, swe istnienie. Słowo narodu jest od Boga..." Zwracając się następnie wprost do emigrantów, mistrz napominał: „Wy, bracia moi, wy, pielgrzymi polscy, powiedzcie wszystkim, którzy Polakami się mianując, polskiego unikają słowa i obcym najchętniej się posługują, powiedzcie im, iż grzeszą ciężko przeciw Bogu i narodowi, albowiem urągają niezliczonym przodków pokoleniom i Boskie gwałcą prawo. Im mniej słowa polskiego w ich ustach, tym mniej Polski w ich sercach. Słowo obce bardziej niż przestrzeń dzieli od ojczystej ziemi; słowo obce bardziej niż morze głębokie oddala od rodzinnych wiosek i od rodzicielskich grobów. Słowo polskie jest święte...".1 Tak mówił Ignacy Jan Paderewski, emigrant, a przecież Polak, jakich mało nie tylko na emigracji, ale i w Polsce.

Rzecz ciekawa, zaniedbanie mowy ojczystej wcale nie jest równoznaczne z opanowaniem nowego języka. Raczej zaobserwować można, że kto uczy się obcego języka kosztem mowy własnej, ten w każdym z języków zaczyna mówić źle, a przynajmniej byle jak. Nie, nie jest prawdą, że trzeba pozbyć się ojczystego języka, aby opanować inny język. Raczej kto zna dobrze własny język, kto go pielęgnuje i ceni, temu nauka języków obcych idzie znacznie łatwiej. Dlaczego więc wielu naszych emigrantów nie korzysta z najlepszych wzorów, a więc tych Polaków, którzy są znani i podziwiani poza granicami kraju i nie uronili ani odrobiny z klejnotu polskiego języka? Dlaczego nie biorą przykładu z Ojca Świętego, który już ponad 20 lat jest poza Ojczyzną, a po polsku mówi najpiękniej? Jakież to przykre, gdy emigrant przebywa zaledwie kilka lat za granicą, nie zna jeszcze dobrze nowej mowy, ale na wszelki wypadek kaleczy mowę ojczystą. A przecież polska mowa dla Polaków musi być święta. W niej zaklęta jest nasza wolność.

Ignacy Jan Paderewski ciągnął dalej: „A gdy z jednej strony przez wrogie książki i podręczniki szkolne plugawiące całą przeszłość naszą, sączyła się trucizna w młodociane dusze - z drugiej zjawili się na widowni nowej nauki rzecznicy, nowej rzekomo wiary kaznodzieje. Uciśnionym, skrzywdzonym, wydziedziczonym, prześladowanym, więzionym, dręczonym poczęli oni prawić o braterstwie narodów, o solidarności ludzkiej, o sprawiedliwości społecznej, 0 powszechnym pokoju, o nowych porządkach, o dobrobycie za cenę wyrzeczenia się ideałów narodowych, przyrzekali uroczyście niebo na ziemi, niezmącone szczęście doczesne. Żądna świeżości, żądna nowych haseł młodzież uwierzyła fałszywym prądom i rzuciła się tłumnie, by pić z zatrutego źródła, pić łakomie, namiętnie... Starsi omdlewali lub drzemali bezradnie. Wtedy to właśnie, za wolą Bożą, powstał, zajaśniał wielki duch Sienkiewicza."2

Poprzez słowo, poprzez słowo polskie, Sienkiewicz odtruł ducha narodu, którego niszczono poprzez bezczeszczenie przeszłości 1 fałszywe hasła internacjonalizmu. To były zabory, ale czy dzisiaj jest inaczej czy w szkole, w mediach i w polityce nie szydzi się z naszej historii, czy nie lekceważy miłości do Ojczyzny? Znowu potrzebujemy czystego, pięknego słowa, polskiego słowa, które zabrzmi wielkością swej siły w każdym polskim domu. Ono oczyszcza ducha Narodu, ono umocni każdego z nas, choćby mieszkał na krańcach ziemi.

Piotr Jaroszyński
"Kim jesteśmy"

Przypisy:
1 Cyt. za: Ignacy Jan Paderewski. Antologia, opr. J. Jasieński, Poznań 1996, s. 212.
2 ibid., s. 213.

Gra w chrześcijaństwo Jeśli PO postawi głównie na elektorat lewicowy, to zaostrzy kampanię antyklerykalną, choć dla swoich katolickich zwolenników też coś znajdzie,...

Gdy człowiek jest młody i zdrowy, patrzy na życie optymistycznie. Drobne przykrości lub niepowodzenia są jak wiosenny wietrzyk, dodają smaku i...

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie lustracji nie uciął komentarzy i to nie tylko w środowisku dziennikarskim, ale także wśród najwyższych...

Pierwszy międzynarodowy kongres poświęcony edukacji katolickiej odbędzie się w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu już w...

Krzysztof Kamil Baczyński pisał kiedyś w wierszu Polacy:...O, przeklęty ten, który nie wierzy wystygłym prochom ludu i serc żywych grozie; bo kto...

Bez odzyskania mowy polskiej na najwyższym poziomie bardzo trudno będzie odzyskać kulturę polską Bez odzyskania mowy polskiej na najwyższym poziomie bardzo trudno będzie odzyskać kulturę polską, a tym samym obronić suwerenność, bo przecież...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia dr Imelda Chłodna Jest Pan wykładowcą w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu oraz...

Mimo miażdżącej krytyki kuratorów dyrektor stołecznego Muzeum Narodowego kontynuuje przekształcanie tej placówki w przybytek sztuki nowoczesnej w...

Dużo mówi się o wolności, choć słowo „wolność", ten nieodzowny przymiot demokracji, jest już dzisiaj wyświechtane i mało kto wie, jaki ono ma...

Rozmowy, które uczą Rozmowy niedokończone należą od wielu lat do stałej ramówki Radia Maryja i Telewizji Trwam. Gdy w innych mediach dominują programy rozrywkowe, i to...

Z będącym niedawo w Chicago filozofem kultury, wykładowcą KUL-u prof. Piotrem Jaroszyńskim o ustroju, monarchii i biurokracji rozmawia Paweł Styrna....

Słyszymy dziś wiele narzekań, czy to z powodów osobistych, czy rodzinnych, czy społecznych. Narzekania te są w większości przypadków uzasadnione;...

Tekst preambuły nowej konstytucji określa się mianem ugodowego. Ma on zadowolić zarówno ludzi wierzących, jak i niewierzących, ponieważ mowa jest i...

Chcąc objąć kształt życia naszego Narodu, patrzeć musimy w głąb, do serca, tam, skąd płynie moc i siła. To serce nie jest samotne, ono czerpie...

PO w poszukiwaniu elektoratu W szyscy, którzy startują w wyborach, mają jeden cel: zdobyć jak najwięcej głosów. Ale nie wszyscy w taki sam sposób do tego dążą. Środki bowiem...

Trudne zadanie stoi przed nowo wybranymi parlamentarzystami oraz przed administracją państwową, która na wielu szczeblach powinna zostać wymieniona....

Gender i młodzież Jeżeli chcemy ocalić dzieci przed gender, to korzystajmy przede wszystkim z naszego autorytetu jako rodziców. Dziecko bowiem, przychodząc na świat,...

W Polsce ciągle łamane lub lekceważone są prawa człowieka, i to nie sporadycznie, lecz w sposób instytucjonalny i zorganizowany. By się o tym...

Angielskie słowo „gender” w początkach XX w. oznaczało tylko rodzaj gramatyczny. A więc gender to po polsku rodzaj. I tak w zasadzie powinno się...

Bliska Kolumbia Z okien samolotu stolica Kolumbii - Bogota (do roku 2000 jej pełna nazwa brzmiała Santa Fé de Bogota), przedstawia się bardzo malowniczo, ale nie...

W Polsce jako wyborcy mamy pewien żal do Polonii, że zbyt słabo włącza się w wybory, że frekwencja wyborcza jest wyjątkowo niska, spada poniżej...

Choć każdy człowiek posiada szereg różnorodnych zdolności, dzięki którym opanować może - przynajmniej w podstawowym wymiarze - sztukę czytania,...

Odróżniajmy groby od pomników Rosjanie stają w obronie pomników ku czci Armii Czerwonej, rozbieranych bądź niszczonych na terenie Polski. Zauważmy, że pomniki te są symbolem...

Kiedy zastanawiamy się nad pytaniem, jaki jest obraz Polaka w naszej literaturze, to od razu uświadamiamy sobie, że nie może tu być mowy o jednym...

Siła słowa Juliusza Słowackiego Rozbiory Polski to był rozbój w biały dzień. Podcinał wiarę w jedność europejskiego etosu, który z jednej strony korzeniami sięgał greckiej...

Pojęcie ubóstwa najczęściej łączymy z trudną sytuacją ekonomiczną, w jakiej może znaleźć się konkretny człowiek, konkretna rodzina lub jakiś naród....

Kiedy zastanawiamy się nad tym, co jest jakby krwią naszego Narodu, a więc czymś, co pozwala wszystkim Polakom, dawniej i dziś, siebie nawzajem...

Ksiądz Jerzy Popiełuszko nie został zamordowany przez zwykłych bandytów, ale przez urzędników państwowych. Takimi byli bowiem pracownicy tajnej...

Marzec w Polsce to miesiąc, w którym zima z wolna ustępuje miejsca wiośnie. Kto jest czuły na przyrodę, ten lubi obserwować tę cudowną walkę pór...

Zakończył się pierwszy akt tragikomedii konstytucyjnej. Trzeba przyznać, że był to akt wystawiony z wielką pompą, z udziałem świateł, kamer i...