Felietony-wywiady

W domach polskich emigrantów, a zwłaszcza w małżeństwach mieszanych, nie zawsze słychać polską mowę. A chyba najbardziej przykry moment to ten, gdy dziecko na pytanie zadane po polsku, własnej matce odpowiada w języku obcym. A gdy dodatkowo jest to język któregoś z naszych zaborców, to aż ciarki przechodzą po plecach. Utrata ojczystego języka, to najbardziej widomy znak postępującego procesu wynaradawiania.


Jest rzeczą jasną, że przebywanie w środowisku niepolskim, jak szkoła, praca, sklep, sąsiedzi, zmusza do opanowania, i to płynnego, nowego języka. Trudno zamknąć się w wieży z kości słoniowej i posługiwać się wszędzie językiem polskim. Z wyjątkiem może niektórych enklaw, gdzie występują duże skupiska Polaków, jak np. w Stanach Zjednoczonych czy Kanadzie, bez znajomości nowego języka nie można normalnie funkcjonować. Powstaje jednak pytanie: czy to odejście od języka ojczystego w rodzinie i w kręgach polskich znajomych jest konieczne? czy opanowanie nowego języka musi dokonać się za cenę utraty języka własnego?

Ignacy Jan Paderewski większą część życia spędził na obczyźnie; wyjechał z Polski, będącej wówczas pod zaborami, w wieku lat 22, a więc praktycznie za granicą przebywał prawie 60 lat. A jednak słuchając jego przemówień głoszonych po polsku, w różnych krajach i na różnych kontynentach, po dziś dzień możemy nie tylko słuchać z przyjemnością, ale wręcz uczyć się mowy polskiej. Mało jest artystów, a cóż mówić polityków w naszym kraju, którzy mówiliby tak pięknie po polsku, z taką artykulacją, wyrazistością, intonacją, frazą. Paderewski świadom był rangi polskiej mowy, pielęgnował ją i cenił na równi z muzyką. Co więcej, mowie polskiej nadał wymiar wręcz teologiczny. W Chicago w czasie Wieczernicy żałobnej zorganizowanej przez Polski Komitet Ratunkowy w Ameryce ku czci śp. Henryka Sienkiewicza 27 listopada 1916 Paderewski tak mówił: „Na początku było słowo. A jako było w przededniu wszechświata, tak było i o świcie narodów. Słowo było, jest i będzie od Boga.

Przez słowo naród powstaje do życia, przez słowo budzi się on do wiary, przez słowo utrwala swój byt, swe istnienie. Słowo narodu jest od Boga..." Zwracając się następnie wprost do emigrantów, mistrz napominał: „Wy, bracia moi, wy, pielgrzymi polscy, powiedzcie wszystkim, którzy Polakami się mianując, polskiego unikają słowa i obcym najchętniej się posługują, powiedzcie im, iż grzeszą ciężko przeciw Bogu i narodowi, albowiem urągają niezliczonym przodków pokoleniom i Boskie gwałcą prawo. Im mniej słowa polskiego w ich ustach, tym mniej Polski w ich sercach. Słowo obce bardziej niż przestrzeń dzieli od ojczystej ziemi; słowo obce bardziej niż morze głębokie oddala od rodzinnych wiosek i od rodzicielskich grobów. Słowo polskie jest święte...".1 Tak mówił Ignacy Jan Paderewski, emigrant, a przecież Polak, jakich mało nie tylko na emigracji, ale i w Polsce.

Rzecz ciekawa, zaniedbanie mowy ojczystej wcale nie jest równoznaczne z opanowaniem nowego języka. Raczej zaobserwować można, że kto uczy się obcego języka kosztem mowy własnej, ten w każdym z języków zaczyna mówić źle, a przynajmniej byle jak. Nie, nie jest prawdą, że trzeba pozbyć się ojczystego języka, aby opanować inny język. Raczej kto zna dobrze własny język, kto go pielęgnuje i ceni, temu nauka języków obcych idzie znacznie łatwiej. Dlaczego więc wielu naszych emigrantów nie korzysta z najlepszych wzorów, a więc tych Polaków, którzy są znani i podziwiani poza granicami kraju i nie uronili ani odrobiny z klejnotu polskiego języka? Dlaczego nie biorą przykładu z Ojca Świętego, który już ponad 20 lat jest poza Ojczyzną, a po polsku mówi najpiękniej? Jakież to przykre, gdy emigrant przebywa zaledwie kilka lat za granicą, nie zna jeszcze dobrze nowej mowy, ale na wszelki wypadek kaleczy mowę ojczystą. A przecież polska mowa dla Polaków musi być święta. W niej zaklęta jest nasza wolność.

Ignacy Jan Paderewski ciągnął dalej: „A gdy z jednej strony przez wrogie książki i podręczniki szkolne plugawiące całą przeszłość naszą, sączyła się trucizna w młodociane dusze - z drugiej zjawili się na widowni nowej nauki rzecznicy, nowej rzekomo wiary kaznodzieje. Uciśnionym, skrzywdzonym, wydziedziczonym, prześladowanym, więzionym, dręczonym poczęli oni prawić o braterstwie narodów, o solidarności ludzkiej, o sprawiedliwości społecznej, 0 powszechnym pokoju, o nowych porządkach, o dobrobycie za cenę wyrzeczenia się ideałów narodowych, przyrzekali uroczyście niebo na ziemi, niezmącone szczęście doczesne. Żądna świeżości, żądna nowych haseł młodzież uwierzyła fałszywym prądom i rzuciła się tłumnie, by pić z zatrutego źródła, pić łakomie, namiętnie... Starsi omdlewali lub drzemali bezradnie. Wtedy to właśnie, za wolą Bożą, powstał, zajaśniał wielki duch Sienkiewicza."2

Poprzez słowo, poprzez słowo polskie, Sienkiewicz odtruł ducha narodu, którego niszczono poprzez bezczeszczenie przeszłości 1 fałszywe hasła internacjonalizmu. To były zabory, ale czy dzisiaj jest inaczej czy w szkole, w mediach i w polityce nie szydzi się z naszej historii, czy nie lekceważy miłości do Ojczyzny? Znowu potrzebujemy czystego, pięknego słowa, polskiego słowa, które zabrzmi wielkością swej siły w każdym polskim domu. Ono oczyszcza ducha Narodu, ono umocni każdego z nas, choćby mieszkał na krańcach ziemi.

Piotr Jaroszyński
"Kim jesteśmy"

Przypisy:
1 Cyt. za: Ignacy Jan Paderewski. Antologia, opr. J. Jasieński, Poznań 1996, s. 212.
2 ibid., s. 213.
Polonijna parafia

Jednym z niezwykłych fenomenów w skali światowej są parafie polonijne. Skupiają w sobie bowiem nie tylko życie religijne, ale też społeczne i...

Święta i obyczaje

Człowiek nie jest czystym duchem, ale nie jest też tylko ciałem. Człowiek żyje na sposób duchowo-cielesny. Dlatego musi nieustannie szukać tej...

Edukacja posiada wymiar uniwersalny we wszystkich dziedzinach kultury. W każdej dziedzinie, jeśli naprawdę chce się coś osiągnąć, trzeba być...

Domowe kształcenie

W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie coraz szersze kręgi zatacza tzw. «home schooling», czyli kształcenie w domu. Rodzice nie posyłają dziecka do...

Najnowsza książka Pana Profesora nosi tytuł "Przywracanie pamięci". Dlaczego współcześnie tak ważna jest refleksja nad czasem minionym? - Główny...

Chcąc objąć kształt życia naszego Narodu, patrzeć musimy w głąb, do serca, tam, skąd płynie moc i siła. To serce nie jest samotne, ono czerpie...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Mariusz...

Kult nowości i oryginalności przyczyni się do postępu w wielu dziedzinach, np. w technice czy naukach szczegółowych. Latamy samolotami i...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz wykładowcą Wyższej Szkoły...

Angielskie słowo „gender” w początkach XX w. oznaczało tylko rodzaj gramatyczny. A więc gender to po polsku rodzaj. I tak w zasadzie powinno się...

W człowieku jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest bardzo długi okres podatności na kształcenie. W świecie przyrody wszystko dokonuje się...

Wakacje to czas odpoczynku. Dla mieszkańców miast, którzy wybiorą się na wieś, jest to dodatkowo szansa na zwolnienie tempa życia, na swego rodzaju...

Goście redakcji o Kresach tożsamości i modlitwie

Redakcję „Kuriera” odwiedzili goście z Polski: prof. dr hab. Piotr Juliusz Jaroszyński, kierownik Katedry i Sztuki na Katolickim Uniwersytecie...

Skarbem każdego kulturalnego narodu są blioteki. Księgi tam gromadzone pozwalają zarówno na prowadzenie specjalistycznych badań naukowych, jak i na...

Jorge Mario Bergoglio – kapłan i pisarz

Niewiele wiemy na temat twórczości pisarskiej Papieża Franciszka. Powód jest prozaiczny: zdecydowana większość tekstów była głoszona i wydawana w...

Dostrzegając dziś negatywne skutki panującej w Polsce po wojnie ideologii (czy to na polu ekonomicznym, czy politycznym), nawet nie zdajemy sobie...

Hasło „młodzież przyszłością świata" jest hasłem powszechnie znanym. Powtarzają je w chwilach uroczystych mężowie stanu, aby ukazać przed kolejnym...

Po zmianie ustroju z socjalistycznego na kapitalistyczny pojawiła się w Polsce warstwa ludzi bardzo bogatych. Dochodzili do majątku w różny sposób,...

Globalizm niszczy cywilizację

Globalizm niszczy cywilizację - pod patronatem Naszego Dziennika Globalizacja jest destrukcyjna dla człowieka, rodziny oraz narodów. Lewicowa w...

Adam Mickiewicz podczas wykładów głoszonych w Paryżu zwrócił uwagę na dość ciekawe i tajemnicze zjawisko, jakim jest duch narodowy. Dziś nad tym...

Gender: tym gorzej dla rzeczywistości

Gender jest ideologią, a ideologia wywodzi się z idealizmu. Te powiązania trzeba dostrzegać i rozumieć. Charakterystyczną cechą idealizmu jest to,...

Gender a tolerancja

Czasami, gdy ideologia gender napotyka na opór w środowiskach katolickich, próbuje się ją wprowadzić nie pod przymusem, ale dobrowolnie, odwołując...

Ponieważ w naszym kraju nie przeprowadzono ani dekomunizacji, ani lustracji w środowisku dziennikarskim i akademickim, wobec tego można...

Chrześcijaństwo a gnoza

Na chrześcijaństwo można patrzeć jako na jedną z wielkich religii świata (obok judaizmu, buddyzmu czy islamu), ale można też patrzeć szerzej - jako...

Kariera naukowa ręcznie sterowana

"Załatwić negatywnie" - to lakoniczne stwierdzenie zamykało ciągnący się nieraz całymi latami proces blokowania przez reżim komunistyczny...

Jan Paweł II wobec totalitaryzmów: dawnych i obecnych

W Niedzielę Miłosierdzia Bożego byliśmy świadkami kanonizacji błogosławionego Jana XXIII oraz Jana Pawła II. W nawiązaniu do tej uroczystości w...

Wybory prezydenckie są już za nami. Chciałoby się powtórzyć za wieszczem: „Boże mój, jakżeż już sumienie u nas mgłą zaszłe, rozbite, rozdarte,...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Z Jamesem P. Kellym, prezesem Centrum Solidarności na rzecz Prawa i Sprawiedliwości w Stanach Zjednoczonych, prelegentem XI Międzynarodowego...

Nierzadko zdarza się nam podziwiać obraz, na którym wymalowano szkaradną postać diabła, zdeformowaną twarz człowieka, czy pole bitewne gęsto zasiane...