Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Z ojcem Mieczysławem A. Krąpcem rozmawia Piotr Jaroszyński

- Ojciec profesor wykłada filozofię od prawie 50 lat. W tym długim czasie miał Ojciec okazję dyskutować z wieloma filozofami, których nazwiska znane są na całym świecie, jak choćby Tatarkiewicz, Ingarden, Gilson, Heidegger i wielu innych. Jakie jest więc to „dziś” filozofii?


 - Filozofia znajduje się dziś w stanie zamętu, szczególnie na terenie Polski. Upadł marksizm, usiłuje się powrócić na pozycje pozytywistyczno-logiczne, są też próby kontynuacji wątków filozofii analitycznej. Są obecnie próby pogłębienia metodologii nauk. Występuje również zainteresowanie hermeneutyką. Ogólnie biorąc jest to kalejdoskop myśli, który można jakoś uporządkować od strony historycznego rozwoju samej filozofii, a więc postkartezjańsko-kantowskich wątków subiektywistycznych. Dominuje tu świadomość, a w niej system znaków przezroczystych-idei czy język jako system znaków umownych i na tym tle próba sprowadzenia filozofii do gier językowych. W sumie daje to obraz myśli zbędnej, która nie wyjaśnia świata, ale jest ciekawą grą myśli. Dla wielu osób, które słyszały co nieco o filozofii tzw. filozofia klasyczna trąci jakby myszką. 


- Czy rzeczywiście ?


 - Odpowiedź zależy od tego, jak pojmujemy filozofię. Jeśli jest rozumieniem ostatecznym realnie istniejącego świata osób i rzeczy, to może ona myszką trącić, bo to są sprawy dawne, odwieczne. Jeśli zaś filozofia jest zabawą intelektualną, nie wyjaśniającą realnie istniejącego świata, to ona myszką nie trąci, choć w stosunku do zabaw komputerowych także może trącić myszką. Są pytania dla człowieka zawsze ważne. Pytania te formułuje człowiek już jako dziecko – takie, jak pytanie o sens świata, źródło jego istnienia, czy cel i przeznaczenie samego człowieka. I właśnie na te pytania daje odpowiedź filozofia klasyczna, istniejąca od wieków, choć w każdym pokoleniu są one na nowo rozumiane i pogłębiane.


- W naszym kraju po wojnie dominujące były dwa kierunki: marksizm i fenomenologia, jak Ojciec by je ocenił ? 


- Dla mnie jedno i drugie jest filozofią idealistyczną, związaną ze świadomością. Lenin bowiem pojął materię jako treść wrażeń zmysłowych (a więc idealizm!), a fenomenologia jest oglądem „eidosu”, a więc struktur pojęciowych, rozumianych jako rzecz sama w sobie, danych też w świadomości – choć nie wiadomo, czy mojej świadomości, czy jakiejś świadomości ogólnej. Pieluszki świadomości są bardzo przydatne, ale dla myślenia dziecięcego. 


- Marksizm upadł, ale nauczyciele pozostali, samych doktorów habilitowanych jest ponad 150. Czy Ojciec widzi w tym jakieś zagrożenie dla kształcenia młodzieży ? 


- Trzeba mieć zaufanie do ludzi, którzy są zdolni do odsłonięcia prawdy. Niemcy po zjednoczeniu posłali cztery tysiące takich profesorów na przymusową emeryturę, aby uchronić młodzież od deformacji intelektualnej. 


- Filozofia klasyczna, ,,tomistyczna” stanowiła przedmiot aktów nie tylko ze strony filozofii ideologizujących, ale również można odnieść wrażenie, iż w samym Kościele katolickim jest dziś „nie chcianym dzieckiem”. Jakie są tego źródła ? 


- Nieuctwo. Filozofia jest trudna, trzeba ją studiować długo i odpowiedzialnie, nie dla dziennikarskich efektów. Wszelkie ekstrawagancje w tej dziedzinie świadczą po prostu o braku poznania, a niekiedy nawet o fałszowaniu tekstów źródłowych. Filozofia klasyczna liczy sobie ponad dwa i pół tysiąca lat i wymaga zrozumienia w kontekście historycznym z pogłębionym namysłem metodologicznym. Wówczas na pewno nie pojawią się zarzuty, bazujące na niedouczeniu. 


- „Dziś” filozofii obraca się albo wokół post- (np. postmodernizm), albo meta- (np. metafilozofia), a co będzie jutro? 


- Trudno o proroctwa. Człowiek i świat zawsze będą ważnym przedmiotem filozoficznego rozumienia i dlatego wątki filozofii klasycznej, wyjaśniającej realnie istniejący świat i istniejącego człowieka w jego różnych „faktach” ludzkich, będą zawsze ludzi interesować. Różne „meta” są niekiedy potrzebne, ale nie zastąpią realnego przedmiotu, bo one suponują ten przedmiot. Wszelka meta-nauka suponuje samą naukę, a nauka suponuje swój przedmiot. A przedmiotem wyjaśnień filozoficznych jest realnie istniejący świat ludzi i rzeczy. Chyba że przez filozofię pojmie się jakąś gnozę czy ideologię – ale to są parafilozofie. 


- Przeciętny człowiek nie tylko ma słabe pojęcie o filozofii, ale nawet może sądzić, że filozofia jest zbędna. Czy Ojciec profesor wyobraża sobie kulturę bez filozofii ? 


- Dla wielu zbędnym jest to, czego nie rozumieją. Nie każdy rozumie, że oddycha powietrzem i tlenem, a jednak powietrze jest niezbędne do życia. Filozofia, wyjaśniając realnie istniejącą rzeczywistość osób i rzeczy jako świata inteligibilnego, tworzy porządek racjonalny, suponowany w nauce, moralności, sztuce, religii – a więc w kulturze. A zatem bez filozofii nie ma kultury. 


- Dziś bardzo modne jest słowo „dialog”, a ci, którzy nie dialogują, to są dogmatycy albo fundamentaliści, zarówno w religii jak i filozofii. Religia chrześcijańska i filozofia klasyczna zaliczane są do tych ostatnich. 


- U Platona filozofia pojawiła się w formie dialogu między myślicielami na temat rozumienia świata ludzi i rzeczy. Dialog platoński był formą „wciągnięcia” do poznawania, nie był zaś samą filozofią. Przedmiotem filozofii jest świat realnie istniejący, którego wyjaśnienie sprowadza się do ukazania takiego koniecznego jedynego czynnika, którego negacja jest negacją faktu danego do wyjaśnienia. I to jest sens filozofii. Dialog może się pojawić dla pogłębienia rozumienia świata, ale nie jest celem samym w sobie. Koncepcja filozofii dialogowej ma swe źródło religijne w dialogu starotestamentowym. Pierwszym zapytaniem Boga w stosunku do człowieka było: „Adamie, gdzie jesteś?”. Religia jest w dużej mierze formą żywego dialogu. Religia jednak suponuje filozofię, nie zastępuje jej. Sprowadzenie filozofii wyłącznie do dialogu przekreśla sens filozofii i sprowadza ją na tory relatywizmu pytań i odpowiedzi. Jest to potrzebne, ale nie wystarczające i na pewno nie zastąpi filozofii. Dialog, „spotkanie” (Namiot Spotkania) mają swój symboliczny wyraz w pismach Starego Testamentu, ukazującego w szacie językowych sensów (metaforycznych) prawdę o egzystencjalnej ostatecznej pozycji człowieka. Ale ekstrapolacja (poza religię) takich symboli czyż nie zamyka nas w świecie symboli? Hermeneutyka sensów i symboli doprowadza jedynie do kreacji nowych sensów i symboli. A gdzie poznanie realnie istniejących ludzi, rzeczy, świata? 


O. prof. dr hab. Mieczysław Albert Krąpiec (OP) urodził się w roku 1921 w Berezowicy Małej koło Zbaraża. Od 1947 r. związany jest z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim, którego przez wiele lat był rektorem (1970-83). Jako profesor filozofii opracował podstawowe zagadnienia kultury takie jak metafizyka, filozofia człowieka, filozofia polityki, teoria poznania. Jest autorem ponad 20 monografii i kilkuset artykułów. Twórczość Profesora mieści się w kręgu realistycznej filozofii klasycznej. Doktoraty honoris causa: Uniwersytet w Toronto (1989), Uniwersytet w Leuven (1990). Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Anglii wybrało o. Mieczysława Krąpca Międzynarodowym Człowiekiem Roku 1991/92 w uznaniu zasług dla rozwoju filozofii klasycznej. Amerykański Instytut Biograficzny w Północnej Karolinie (USA) wybrał o. Mieczysława Krąpca Człowiekiem Roku 1992 za całokształt dorobku i zasługi dla społeczeństw.

(„U źródeł tożsamości kultury europejskiej”, red. T. Rakowski, Lublin 1994, s. 139-142) Źródło: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Moje opinie i zarazem doświadczenia z CK pokrywają się ze spostrzeżeniami innych naukowców. Przytoczę teraz kilka cytatów z kolejnych artykułów pt....

Czas walki z Bogiem trwa Na dzieje Kościoła w Polsce patrzymy często tak, jakby jego rola sprowadzała się wyłącznie do funkcji czysto religijnej, a na dzieje państwa i...

Gender: atak na męskość Marksizm świadomie dążył do rozbicia rodziny. W tym celu opracował strategię zniszczenia kobiety w jej roli żony i matki. Bez kobiety jako żony i...

138 lat temu w nocy z 22 na 23 stycznia wybuchło powstanie styczniowe. Rozpaliło wielkie nadzieje narodów żyjących pod zaborami na ziemiach I...

Dworek – oaza polskości Dworek w Żelazowej Woli to chyba najsłynniejszy polski dworek, znany i rozpoznawany nie tylko w naszym kraju, ale i na świecie. Dzieje się tak za...

Dziś Sejm rozpocznie prace nad dwoma projektami zmian w Instytucie. Pamięci Narodowej Platforma chce upartyjnić IPN. Z prof. Piotrem Jaroszyńskim,...

Serwisy informacyjne w radio i telewizji pełne są tzw. szybkich faktów. Z prędkością kuli karabinowej spiker wystrzeliwuje serie wyrazów, które...

Totalitarne zagrożenie Święty Jan Paweł II był niezwykle wnikliwym obserwatorem i demaskatorem zagrożeń, jakie noszą ze sobą dzisiejsza cywilizacja, jej kultura i nauka....

Nauka polska przed widmem zapaści Pod względem organizacyjnym, jak i personalnym nauka Polska wciąż tkwi w dziedzictwie PRL, a w ciągu ostatnich 20 lat nakłady finansowe na nią...

Kolejną pułapką zastawioną na Polonię jest wprost niewiarygodne zawężenie możliwości wyboru. Polonia może głosować tylko w jednym okręgu wyborczym....

W krainie łososi, jesiotrów i fok Rzeka Fraser bierze początek w Górach Skalistych i tocząc swe wody przez obszar zachodniokanadyjskiej prowincji Kolumbia Brytyjska, uchodzi do...

Przekraczanie śmierci Jednym z najbardziej charakterystycznych przejawów życia człowieka na ziemi, jest jego świadomość śmierci. Świadomość, która towarzyszy mu...

Są rzeczy, z którymi nie tylko wstyd się stykać, ale nawet wstyd o nich mówić. Bo nie tylko one, ale i słowa o nich pobrudzić mogą nasze oczy, uszy,...

Nowa Lewica – pokonać Kościół Wariant sowiecki komunizmu nie sprawdził się, ale czy to znaczy, że wiara w komunizm w ogóle znikła? Nie. Ta wiara przetrwała, tyle że na Zachodzie...

Pytąjąc o Polskę pytać musimy o jej elity: kim, skąd i po co są? Każdy naród potrzebuje elit, bo przecież nie wszyscy - czy to z braku warunków, czy...

Czasem zastanawiamy się, kto koordynuje w naszym kraju te media, które są tak bardzo antykatolickie i antypolskie? Przecież musi być jakaś...

Zablokowanie możliwości dokończenia budowy obwodnicy Augustowa, miało podtekst polityczny i uderzyło zarówno w mieszkańców tego miasta, jak i w samą...

W 1997 roku gościliśmy na ziemi ojczystej Ojca Świętego Jana Pawia II. Miliony rodaków wychodziło na spotkanie Pielgrzyma, dla którego Polacy są...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia Joanna Gradowska Jakie znaczenie dla wychowania i kształcenia młodego pokolenia ma pamięć o przodkach, osobach...

Podróżowanie samolotem nie należy dziś do przyjemności. Na wielu lotniskach świata obowiązują zaostrzone przepisy bezpieczeństwa. Już w Warszawie...

Chcąc objąć kształt życia naszego Narodu, patrzeć musimy w głąb, do serca, tam, skąd płynie moc i siła. To serce nie jest samotne, ono czerpie...

Gender: szturm feminizmu Prawdziwa kariera gender rozpoczęła się wówczas, gdy do głosu doszły feministki. Chodziło już nie o leczenie jednostek chorobowych, ale o zupełnie...

Ojciec Święty Jan Paweł II wielokrotnie przypomina, że demokracja bez poszanowania ładu moralnego staje się ukrytym totalitaryzmem. Bo czymże jest...

Gender a mowa nienawiści Nie jest bezpiecznie wskazywać na zagrożenia, jakie niesie ze sobą gender. Zwolennicy i propagatorzy tej ideologii przygotowali tu bowiem nie lada...

Nadchodzi zwycięstwo Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II, wykładowcą w...

Ksiądz Jerzy Popiełuszko nie został zamordowany przez zwykłych bandytów, ale przez urzędników państwowych. Takimi byli bowiem pracownicy tajnej...

Autorytet czy idol? Człowiek, przychodząc na świat, nie jest wyposażony ani w wiedzę, ani w doświadczenie. Stopniowo uczy się słów, poznaje ludzi i świat, zaczyna...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Dziś wydaje się nam oczywiste, że każdy człowiek niezależnie od stanu posiadania, wieku, płci czy stanowiska jest osobą. Dziecko i dorosły, kobieta...

Prowadzić piechotą W polskim świecie honor miał wymiar moralno-religijny. Książę Roman Sanguszko deklarując, że w powstaniu listopadowym wziął udział z wolnej i niczym...