Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Z ojcem Mieczysławem A. Krąpcem rozmawia Piotr Jaroszyński

- Ojciec profesor wykłada filozofię od prawie 50 lat. W tym długim czasie miał Ojciec okazję dyskutować z wieloma filozofami, których nazwiska znane są na całym świecie, jak choćby Tatarkiewicz, Ingarden, Gilson, Heidegger i wielu innych. Jakie jest więc to „dziś” filozofii?


 - Filozofia znajduje się dziś w stanie zamętu, szczególnie na terenie Polski. Upadł marksizm, usiłuje się powrócić na pozycje pozytywistyczno-logiczne, są też próby kontynuacji wątków filozofii analitycznej. Są obecnie próby pogłębienia metodologii nauk. Występuje również zainteresowanie hermeneutyką. Ogólnie biorąc jest to kalejdoskop myśli, który można jakoś uporządkować od strony historycznego rozwoju samej filozofii, a więc postkartezjańsko-kantowskich wątków subiektywistycznych. Dominuje tu świadomość, a w niej system znaków przezroczystych-idei czy język jako system znaków umownych i na tym tle próba sprowadzenia filozofii do gier językowych. W sumie daje to obraz myśli zbędnej, która nie wyjaśnia świata, ale jest ciekawą grą myśli. Dla wielu osób, które słyszały co nieco o filozofii tzw. filozofia klasyczna trąci jakby myszką. 


- Czy rzeczywiście ?


 - Odpowiedź zależy od tego, jak pojmujemy filozofię. Jeśli jest rozumieniem ostatecznym realnie istniejącego świata osób i rzeczy, to może ona myszką trącić, bo to są sprawy dawne, odwieczne. Jeśli zaś filozofia jest zabawą intelektualną, nie wyjaśniającą realnie istniejącego świata, to ona myszką nie trąci, choć w stosunku do zabaw komputerowych także może trącić myszką. Są pytania dla człowieka zawsze ważne. Pytania te formułuje człowiek już jako dziecko – takie, jak pytanie o sens świata, źródło jego istnienia, czy cel i przeznaczenie samego człowieka. I właśnie na te pytania daje odpowiedź filozofia klasyczna, istniejąca od wieków, choć w każdym pokoleniu są one na nowo rozumiane i pogłębiane.


- W naszym kraju po wojnie dominujące były dwa kierunki: marksizm i fenomenologia, jak Ojciec by je ocenił ? 


- Dla mnie jedno i drugie jest filozofią idealistyczną, związaną ze świadomością. Lenin bowiem pojął materię jako treść wrażeń zmysłowych (a więc idealizm!), a fenomenologia jest oglądem „eidosu”, a więc struktur pojęciowych, rozumianych jako rzecz sama w sobie, danych też w świadomości – choć nie wiadomo, czy mojej świadomości, czy jakiejś świadomości ogólnej. Pieluszki świadomości są bardzo przydatne, ale dla myślenia dziecięcego. 


- Marksizm upadł, ale nauczyciele pozostali, samych doktorów habilitowanych jest ponad 150. Czy Ojciec widzi w tym jakieś zagrożenie dla kształcenia młodzieży ? 


- Trzeba mieć zaufanie do ludzi, którzy są zdolni do odsłonięcia prawdy. Niemcy po zjednoczeniu posłali cztery tysiące takich profesorów na przymusową emeryturę, aby uchronić młodzież od deformacji intelektualnej. 


- Filozofia klasyczna, ,,tomistyczna” stanowiła przedmiot aktów nie tylko ze strony filozofii ideologizujących, ale również można odnieść wrażenie, iż w samym Kościele katolickim jest dziś „nie chcianym dzieckiem”. Jakie są tego źródła ? 


- Nieuctwo. Filozofia jest trudna, trzeba ją studiować długo i odpowiedzialnie, nie dla dziennikarskich efektów. Wszelkie ekstrawagancje w tej dziedzinie świadczą po prostu o braku poznania, a niekiedy nawet o fałszowaniu tekstów źródłowych. Filozofia klasyczna liczy sobie ponad dwa i pół tysiąca lat i wymaga zrozumienia w kontekście historycznym z pogłębionym namysłem metodologicznym. Wówczas na pewno nie pojawią się zarzuty, bazujące na niedouczeniu. 


- „Dziś” filozofii obraca się albo wokół post- (np. postmodernizm), albo meta- (np. metafilozofia), a co będzie jutro? 


- Trudno o proroctwa. Człowiek i świat zawsze będą ważnym przedmiotem filozoficznego rozumienia i dlatego wątki filozofii klasycznej, wyjaśniającej realnie istniejący świat i istniejącego człowieka w jego różnych „faktach” ludzkich, będą zawsze ludzi interesować. Różne „meta” są niekiedy potrzebne, ale nie zastąpią realnego przedmiotu, bo one suponują ten przedmiot. Wszelka meta-nauka suponuje samą naukę, a nauka suponuje swój przedmiot. A przedmiotem wyjaśnień filozoficznych jest realnie istniejący świat ludzi i rzeczy. Chyba że przez filozofię pojmie się jakąś gnozę czy ideologię – ale to są parafilozofie. 


- Przeciętny człowiek nie tylko ma słabe pojęcie o filozofii, ale nawet może sądzić, że filozofia jest zbędna. Czy Ojciec profesor wyobraża sobie kulturę bez filozofii ? 


- Dla wielu zbędnym jest to, czego nie rozumieją. Nie każdy rozumie, że oddycha powietrzem i tlenem, a jednak powietrze jest niezbędne do życia. Filozofia, wyjaśniając realnie istniejącą rzeczywistość osób i rzeczy jako świata inteligibilnego, tworzy porządek racjonalny, suponowany w nauce, moralności, sztuce, religii – a więc w kulturze. A zatem bez filozofii nie ma kultury. 


- Dziś bardzo modne jest słowo „dialog”, a ci, którzy nie dialogują, to są dogmatycy albo fundamentaliści, zarówno w religii jak i filozofii. Religia chrześcijańska i filozofia klasyczna zaliczane są do tych ostatnich. 


- U Platona filozofia pojawiła się w formie dialogu między myślicielami na temat rozumienia świata ludzi i rzeczy. Dialog platoński był formą „wciągnięcia” do poznawania, nie był zaś samą filozofią. Przedmiotem filozofii jest świat realnie istniejący, którego wyjaśnienie sprowadza się do ukazania takiego koniecznego jedynego czynnika, którego negacja jest negacją faktu danego do wyjaśnienia. I to jest sens filozofii. Dialog może się pojawić dla pogłębienia rozumienia świata, ale nie jest celem samym w sobie. Koncepcja filozofii dialogowej ma swe źródło religijne w dialogu starotestamentowym. Pierwszym zapytaniem Boga w stosunku do człowieka było: „Adamie, gdzie jesteś?”. Religia jest w dużej mierze formą żywego dialogu. Religia jednak suponuje filozofię, nie zastępuje jej. Sprowadzenie filozofii wyłącznie do dialogu przekreśla sens filozofii i sprowadza ją na tory relatywizmu pytań i odpowiedzi. Jest to potrzebne, ale nie wystarczające i na pewno nie zastąpi filozofii. Dialog, „spotkanie” (Namiot Spotkania) mają swój symboliczny wyraz w pismach Starego Testamentu, ukazującego w szacie językowych sensów (metaforycznych) prawdę o egzystencjalnej ostatecznej pozycji człowieka. Ale ekstrapolacja (poza religię) takich symboli czyż nie zamyka nas w świecie symboli? Hermeneutyka sensów i symboli doprowadza jedynie do kreacji nowych sensów i symboli. A gdzie poznanie realnie istniejących ludzi, rzeczy, świata? 


O. prof. dr hab. Mieczysław Albert Krąpiec (OP) urodził się w roku 1921 w Berezowicy Małej koło Zbaraża. Od 1947 r. związany jest z Katolickim Uniwersytetem Lubelskim, którego przez wiele lat był rektorem (1970-83). Jako profesor filozofii opracował podstawowe zagadnienia kultury takie jak metafizyka, filozofia człowieka, filozofia polityki, teoria poznania. Jest autorem ponad 20 monografii i kilkuset artykułów. Twórczość Profesora mieści się w kręgu realistycznej filozofii klasycznej. Doktoraty honoris causa: Uniwersytet w Toronto (1989), Uniwersytet w Leuven (1990). Międzynarodowe Centrum Biograficzne w Anglii wybrało o. Mieczysława Krąpca Międzynarodowym Człowiekiem Roku 1991/92 w uznaniu zasług dla rozwoju filozofii klasycznej. Amerykański Instytut Biograficzny w Północnej Karolinie (USA) wybrał o. Mieczysława Krąpca Człowiekiem Roku 1992 za całokształt dorobku i zasługi dla społeczeństw.

(„U źródeł tożsamości kultury europejskiej”, red. T. Rakowski, Lublin 1994, s. 139-142) Źródło: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu

Projekt zniesienia bezpłatnych studiów zgłoszony przez przewodniczącego Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich profesora Tadeusza Lutego...

Jedną z podstawowych dziedzin umożliwiających rozpoznawanie nastrojów i opinii społecznych jest statystyka. Jako sztuka była ona znana w odległej...

Gender w natarciu Znana wieloletnia promotorka gender zostanie nowym pełnomocnikiem rządu do spraw równego traktowania. Małgorzata Fuszara zastąpi na tym stanowisku...

Rok 2001 został ogłoszony przez polski parlament Rokiem Prymasa. Chwalebna to inicjatywa. Ze względu jednak na podwójną taktykę „sił postępu", która...

Adam Mickiewicz podczas wykładów głoszonych w Paryżu zwrócił uwagę na dość ciekawe i tajemnicze zjawisko, jakim jest duch narodowy. Dziś nad tym...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, etykiem, kulturoznawcą,...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury KUL, rozmawia Mariusz Kamieniecki Ojciec Święty swoim autorytetem naukowca,...

Góry Skaliste rozciągają się około 5 tysięcy kilometrów wzdłuż zachodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych i Kanady. Wabią swoim urokiem i dziewiczym...

Najstarszą dziedziną poznania naukowego jest filozofia. Jej początki sięgają przełomu VII i VI w. przed Chr. Pojawiła się na wybrzeżach Azji...

Jedną z najbardziej niesamowitych postaci pod względem nie tylko zdolności artystycznych, ale przenikliwej inteligencji, był Zygmunt Krasiński...

Wiek XX jest wiekiem niesłychanego postępu w nauce. Widać to szczególnie na przykładzie techniki, która tym różni się od rzemiosła, że bazuje nie na...

Bliska Kolumbia Z okien samolotu stolica Kolumbii - Bogota (do roku 2000 jej pełna nazwa brzmiała Santa Fé de Bogota), przedstawia się bardzo malowniczo, ale nie...

Słowo "kultura" pochodzi z łaciny i najpierw oznaczało czynności i zabiegi, jakie wykonuje rolnik, który dba o dobre plony. Musi więc odpowiednio...

Sztuka wprowadzania przeciwnika w błąd jest stara jak świat. Przy dzisiejszej technice jest bajecznie prosta i... bezbolesna. Co innego dawniej....

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury KUL, rozmawia Krzysztof Losz. Działacze PO rozdają trójwymiarowe ulotki....

Rodzice edukują Pod patronatem „Naszego Dziennika” W obrębie świata zachodniego funkcjonują dziś różne systemy edukacji, które łączy to, że są antykatolickie nie...

Dziennikarze TVN przekraczają kolejne granice – uniemożliwili ks. abp. Henrykowi Hoserowi uczestniczenie w debacie różańcowej, jaka miała się odbyć...

Sowiecki terror - 80. rocznica sowieckich deportacji Operacja wysiedlenia polskich rodzin z okolic Puszczy Nalibockiej, którą rozpoczęto 10 lutego 1940 r., objęła przede wszystkim służbę leśną oraz...

Nerwowe szukanie sponsorów dla wielu przedsięwzięć jest dziś zjawiskiem coraz częstszym. Dziedziną, która w sposób szczególny cierpi na brak...

Jedną z najcudowniejszych dziedzin kultury zachodniej jest teatr. Łączy bowiem w sobie różne sztuki takie jak malarstwo, rzeźba, architektura,...

Krzysztof Kamil Baczyński pisał kiedyś w wierszu Polacy:...O, przeklęty ten, który nie wierzy wystygłym prochom ludu i serc żywych grozie; bo kto...

138 lat temu w nocy z 22 na 23 stycznia wybuchło powstanie styczniowe. Rozpaliło wielkie nadzieje narodów żyjących pod zaborami na ziemiach I...

W Polsce ciągle łamane lub lekceważone są prawa człowieka, i to nie sporadycznie, lecz w sposób instytucjonalny i zorganizowany. By się o tym...

Goście redakcji o Kresach tożsamości i modlitwie Redakcję „Kuriera” odwiedzili goście z Polski: prof. dr hab. Piotr Juliusz Jaroszyński, kierownik Katedry i Sztuki na Katolickim Uniwersytecie...

Telewizja Trwam: nie wolno ustąpić Walka o miejsce na multipleksie dla Telewizji Trwam staje się coraz bardziej dramatyczna. Widać wyraźnie, jak w Polsce zderzają się ze sobą nie...

Zamożni katolicy w Polsce często wstydzą się swej zamożności, a przynajmniej czują się niezręcznie. Widzą wokół ludzi biednych i mają poczucie, że...

Rozpad Związku Sowieckiego, a co za tym idzie i bloku komunistycznego, następnie zjednoczenie Niemiec, a więc i wzmocnienie ich pozycji w Europie,...

Gender: globalna sieć Gender to nie sprawa lokalna takiego czy innego państwa lub nawet związku państw (Unia Europejska), bo ma ono swym zasięgiem objąć cały świat....

Doniosłość encykliki „Veritatis splendor” polega nie tylko na tym, że trwałe dziedzictwo kultury moralnej chrześcijaństwa zostało potwierdzone, ale...

Gender: zablokować Konwencję Zagrożenia, jakie ze sobą niesie legalizacja ideologii gender w postaci Konwencji o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy...