Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Powrót religii do polskich szkół został uwikłany w tak ostre spory ideologiczne – a widać to dokładnie z perspektywy czasu – że odciągnął uwagę od spraw merytorycznych. A dotyczy to obu stron: zarówno Kościoła, jak i jego przeciwników, poczynając od komunistów a kończąc na wolnomyślicielach. Ministerstwo Edukacji w celu załagodzenia konfliktu poszło na kompromis i obok religii wprowadziło do programu nauczania etykę dla tych, których religia nie interesuje. W ten sposób, zdawać by się mogło, problem został rozwiązany.

Tymczasem, o ile było wiadomo, o jaką religię chodzi, o tyle status etyki do dziś wygląda dość kuriozalnie. Tak się bowiem dziwnie składa, że ważnym elementem religii katolickiej jest etyka i to nie etyka wyznaniowa, plemienna, narodowa czy klasowa, ale ogólnoludzka. Chrześcijaństwo bowiem zasymilowało etykę wypracowaną w kulturze greckiej i rzymskiej, poszerzając jej horyzonty o wiedzę nadprzyrodzoną i objawioną. A jak porządek nadprzyrodzony nie przekreśla porządku natury, tak i wiara dopełnia poznanie rozumowe. Wprowadzenie więc etyki zamiast religii ustawia nie tylko samą etykę, ale i religię w dość dziwnej opozycji: albo etyka, albo religia. A więc albo etyka bez religii, albo religia bez etyki. Jedno i drugie jest nieporozumieniem. Etyka bowiem nie jest obojętna na religię, tak jak i z religią związana jest etyka.

W pierwszym przypadku każdy zdaje sobie sprawę, że sprawiedliwość należy do porządku moralnego. A czym jest sprawiedliwość? „Cuique suum”, oddać to, co komuś się należy. Na mocy sprawiedliwości zobowiązani jesteśmy spłacić zaciągnięty dług, odwdzięczyć się za oddaną nam przysługę, szanować rodziców. A właśnie religia jest częścią sprawiedliwości, jesteśmy bowiem dłużnikami Boga za to, że nas stworzył. Nikt z nas przecież nie istnieje dzięki samemu sobie. Religia, jako cześć oddawana Bogu – to wymóg sprawiedliwości. Z kolei w drugim przypadku, a więc w religii Bóg pojawia się nie tylko jako sprawca naszego istnienia, ale również jako ostateczny cel. Po to zaś, aby cel ten osiągnąć, człowiek musi w odpowiedni sposób postępować. A właśnie etyka dotyczy sposobu naszego postępowania, stąd etyka jest częścią religii.

Jednym słowem, między etyką i religią nie tylko nie ma opozycji, ale obie te dziedziny się uzupełniają. Z punktu widzenia moralnego religia jest częścią sprawiedliwości, zaś z punktu widzenia religijnego etyka znajduje się na drodze do celu. Jednak etyka nie jest religią, a religia nie jest etyką. Etyka bowiem bazuje na wiedzy zdobytej w sposób racjonalny i stąd w etyce Bóg pojawia się tylko w sposób mglisty jako racja naszego istnienia, ale nie wiemy ani jaki Bóg, ani w jakim sensie jest On celem naszego życia. I od tej strony religia stanowi nadprzyrodzone uzupełnienie, pozostające wszakże w sferze wiary. Z kolei sama religia
zawiera coś więcej niż tylko etykę. Jest w niej bowiem miejsce na cnoty wyższe od moralnych, łączące nas bezpośrednio z Bogiem jak wiara, nadzieja, miłość. Jest miejsce na szereg aktów zewnętrznych, związanych z kultem. Jest również cała strona dogmatyczna. Ani cnoty teologiczne, ani kult, ani dogmaty nie są częścią moralności wąsko pojętej. Ogólnie mówiąc, religia katolicka zawiera elementy uniwersalne na poziomie moralnym, a dla niej specyficzne na poziomie objawionym i utrwalonym przez tradycję. Moralność z kolei otwarta jest na religię, ale bez sprecyzowania, jaka to ma być religia. Natomiast wykluczenie religii z moralności jest zabiegiem czysto teoretycznym, a dokładniej mówiąc apriorycznym, gdyż nie liczy się z faktem przygodności ludzkiego bytu.

Można by teraz zapytać, co praktycznie wynika z przedstawionych tu uściśleń? Jeżeli religia i etyka miałyby pozostać jako opozycyjne względem siebie przedmioty nauczania, to z jednej strony etyka stanie się programowo etyką ateistyczną, z drugiej zaś – religia zostanie pozbawiona istotnej części etycznej, a tym samym zostanie zredukowana do jakiejś formy fideizmu, a więc zostanie potraktowana w całości jako rzecz wiary. To zaś będzie miało fatalne konsekwencje i dla etyki, i dla religii. Dla etyki – ponieważ zostanie pozbawiona normalnej etyki ogólnoludzkiej, dla religii – ponieważ katolicyzm, będąc przez długi czas głównym spadkobiercą zachodniego chrześcijaństwa, ulegnie „niechcący” protestantyzacji. W miejsce katolicyzmu będziemy mieli niezliczoną ilość sekt, których otwartość, indywidualizm i zmienność doprowadzą w końcu do nowej panreligii w stylu New Age. Dla Polski utrata etyki ogólnoludzkiej i religii katolickiej wiąże się ściśle z utratą tożsamości narodowej, ponieważ to był zaczyn, z którego powstał nasz naród. Jeśli puścimy sprawy własnemu biegowi, to skutki będą nieobliczalne.

Piotr Jaroszyński („U źródeł tożsamości kultury europejskiej”, red. T. Rakowski, Lublin 1994, s. 110-112) Źródło: Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu
Jak nie odebrać sobie wolności?

Choć człowiek jest z natury stworzeniem społecznym, to sama społeczność może przybierać różne formy, i nie musi to być koniecznie państwo. Zresztą i...

Pierwszy międzynarodowy kongres poświęcony edukacji katolickiej odbędzie się w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu już w...

Kiedy 20 lat temu powstało Radio Maryja, chyba nikt wówczas nie mógł przewidzieć, jaką rolę ta początkowo skromna rozgłośnia odegra w życiu Polski i...

Goście redakcji o Kresach tożsamości i modlitwie

Redakcję „Kuriera” odwiedzili goście z Polski: prof. dr hab. Piotr Juliusz Jaroszyński, kierownik Katedry i Sztuki na Katolickim Uniwersytecie...

Victoria polska

Niewiele jest narodów, zwłaszcza dziś, dla których przywracanie pamięci miałoby tak życiodajne znaczenie jak dla Polaków. Zaborcy, okupanci,...

Działalność przestępczo-kryminalna kojarzy się nam najczęściej z aktywnością tzw. marginesu społecznego, do którego należą różne rzezimieszki,...

Zakończył się pierwszy akt tragikomedii konstytucyjnej. Trzeba przyznać, że był to akt wystawiony z wielką pompą, z udziałem świateł, kamer i...

Atak na chrześcijaństwo w ramach ideologii rozdziału Kościoła i państwa jest czymś niezwykle groźnym. Tu nie chodzi o rozdział – te rzeczy przecież...

Cyprian Kamil Norwid uznawany jest za jednego z największych, ale zarazem najoryginalniejszych polskich poetów. Nie oznacza to jednak, że cieszy się...

Nauki ścisłe, obliczone na rozwój nowych technologii, wymagają potężnego finansowania. Jeżeli w czołówce najlepszych uczelni świata znajdują się...

Ksiądz profesor Czesław Bartnik gości w „Naszym Dzienniku” od wielu już lat. Zabiera głos, gdy zachodzi konieczność zajęcia stanowiska w sprawach...

Zastanawiając się nad rolą nauki w kulturze chrześcijańskiej musimy najpierw wziąć pod uwagę samego człowieka. Jeśli bowiem nauka jest dziełem...

Już sam tytuł proponowanej przez resort nauki reformy wskazuje, że mamy do czynienia z nawrotem nowomowy ("Partnerstwo dla wiedzy"). Przed kilku...

Ksiądz Jerzy Popiełuszko przyszedł na świat na Podlasiu, na tych ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, gdzie i w czasie zaborów, i w okresie...

Feliks Koneczny – wielki nieobecny

Dorobek Feliksa Konecznego (1862-1949) jest bardzo słabo znany w Polsce, a prawie w ogóle nieznany za granicą. Wprawdzie Anton Hilckman, profesor z...

Tyś nas zrobił Polakami

Czytając Trylogię Sienkiewicza, natrafiamy na sformułowania, które dzisiaj z pewnością zostałyby poddane cenzurze politycznej poprawności. Dziś...

Okres, który poprzedza wybory, nazywany jest czasem walki przedwyborczej. Walka ta prowadzona jest przede wszystkim w mediach. Warto zastanowić się,...

Kresy pełne Polski

Podróż na Kresy zawsze Polaka ubogaca. Mimo że niektóre tereny traciliśmy bezpowrotnie już od pierwszego rozbioru, to jednak wszędzie znajdziemy...

Gender a filozofia

Ideologia gender, jak każda ideologia, opiera się na założeniach filozoficznych. Ale ponieważ filozofia jest dziedziną bardzo trudną, więc o...

Nasz rodak, prof. Feliks Koneczny, pomijany przez polskojęzyczne środki przekazu i postkomunistyczne instytucje wydawnicze, a uznawany za jednego z...

Mało jest pojęć, które byłyby dziś bardziej nadużywane niż pojęcie demokracji. W gazetach, w radiu, w telewizji, nawet w szkole, co drugie słowo to...

Kraj lat dziecinnych . W Zaosiu niedaleko Nowogródka, w drewnianym dworku szlacheckim, przyszedł na świat w Wigilię Świąt Bożego Narodzenia Adam...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, etykiem, kulturoznawcą,...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz wykładowcą w Wyższej Szkole...

Jedną trzecią światowej migracji stanowi młodzież. W Polsce mamy znaczny odsetek młodych ludzi chętnych do podjęcia emigracji - mówił podczas...

Cenzura była przez pięćdziesiąt lat narzędziem trepanacji polskiej świadomości. W zaborze rosyjskim na każdej publikacji była przybita pieczątka:...

Są rzeczy, z którymi nie tylko wstyd się stykać, ale nawet wstyd o nich mówić. Bo nie tylko one, ale i słowa o nich pobrudzić mogą nasze oczy, uszy,...

Głośmy prawdę, a błąd sam się zniszczy

Z prof. Richardem J. Fafarą, filozofem z Adler-Aquinas Institute w USA, rozmawia Beata Falkowska. Co spowodowało, że katolicki Papież Jan Paweł II...

Coraz większy upadek kultury życia społecznego w naszym kraju musi być nazwany po imieniu, ponieważ przekroczono barierę ochronną i rozpoczął się...

Globalizm niszczy cywilizację

Globalizm niszczy cywilizację - pod patronatem Naszego Dziennika Globalizacja jest destrukcyjna dla człowieka, rodziny oraz narodów. Lewicowa w...