Felietony-wywiady


Platon i Arystoteles – fragment fresku „Szkoła ateńska” Rafaela Santi, znajdującego się na ścianie jednej z sal papieskiego Pałacu Apostolskiego w WatykaniePlaton i Arystoteles – fragment fresku „Szkoła ateńska” Rafaela Santi, znajdującego się na ścianie jednej z sal papieskiego Pałacu Apostolskiego w WatykanieIm bardziej czasy stają się trudne, tym bardziej człowiek potrzebuje stałych i czytelnych punktów odniesienia. A o to wcale nie jest łatwo. Odnieść nawet można wrażenie, że to wszystko ma się ciągle mieszać aż dojdzie do jakiegoś szaleństwa, obłędu i pustki.


Co wówczas robić? Wówczas trzeba wracać do przemyśleń ludzi nietuzinkowych, ludzi inteligentnych, a zarazem bezgranicznie oddanych poznawaniu prawdy. Właśnie bezgranicznie i z całą świadomością, na jaką dziś najczęściej nas już nie stać. Po prostu żyjemy w innej cywilizacji, chociaż tak dużo mówi się o Europie i Zachodzie. Tylko że czy to naprawdę jest nasze dziedzictwo, nasze wzory, nasze ideały? Chyba raczej nie. Mówiąc krótko, im człowiek jest starszy, tym bardziej ceni sobie dar... filozofii.


Popatrzmy najpierw na jednego z największych, na twarz Arystotelesa, uwiecznioną w marmurze. Dysponujemy kopią rzymską wykonaną w oparciu o dzieło Lizypa z roku 330. Arystoteles miał wówczas 54 lata, od pięciu lat stał na czele założonej przez siebie szkoły zwanej Lykejon, którą to nazwę rozpoznajemy w dzisiejszym liceum. Przyglądamy się dokładnie portretowi kogoś, kogo uznać można za najinteligentniejszego człowieka w dziejach ludzkości, człowieka, który tworzył i uratował racjonalną kulturę realistyczną, a którego dzieła wznawiane są w setkach języków po dziś dzień, w milionach egzemplarzy.


Bez Arystotelesa nie byłoby Zachodu, nie byłoby Europy, nie wiadomo też, jaki kształt przybrałaby kultura i teologia chrześcijańska. Arystoteles uratował kulturę zachodnią z jednej strony przed nieokrzesanymi barbarzyńcami, z drugiej zaś przed niezwykle powabnymi kulturami wschodu.


To nie jest twarz mistyka, zagłębionego we własnych myślach i przeżyciach; nie jest to twarz zarozumiałego mędrka, pełnego pychy; nie jest to twarz zdominowana przez tuszę, choć nie jest to również twarz ascety. Jest to twarz ciepła, choć nie wylewna. Uderza czoło wysokie i proste. Niestety, rzeźba nie daje nam wyrazu oczu, możemy sobie tylko wyobrazić, jak były bystre i mądre. Kopia rzeźby z czasu, gdy Arystoteles jeszcze żył, musi być wierniejsza niż opis, jaki spotykamy u Diogenesa, zaczerpnięty z Hermipposa z przełomu III i II wieku przed Chrystusem (O Arystotelesie), że to niby Arystoteles miał bardzo maleńkie oczy, bardzo chude nogi, nosił pierścienie i przesadnie pielęgnował zarost. Że też zawsze do tego co wielkie musi coś takiego się doczepiać, taki Hermippos. I dziś ich nie brakuje, są ich tysiące. A Arystoteles był jeden.


Omawiając zagadnienie wdzięczności, Arystoteles dotyka też filozofii, a dokładniej mówiąc, zastanawia się, jak odwdzięczyć się tym, którzy wprowadzili nas w filozofię. Odpowiada, że jest to dar tak cenny, że nie ma takich pieniędzy ani takich objawów czci, które mogłyby ten dar zrównoważyć „podobnie jak się rzecz ma w odniesieniu do bogów i do rodziców” (Etyka Nikomachejska, IX, 1).


Co za dar! Jeśli pojawia się zaraz po darze życia od bogów i rodziców, to musi być to dar przewspaniały, z którym żadne dobro materialne nie ma co się równać. Tak mówi Arystoteles, o którym Diogenes zaraz wspomina, że był najzdolniejszym uczniem Platona. A Platon przecież był uczniem Sokratesa. Co za sukcesja wielkości!


A w naszych szkołach nie ma już Sokratesa, nie ma Platona, nie ma Arystotelesa; nie ma już greki ani łaciny. Chciałoby się zapytać, to co jest? Odpowiedź jest prosta: w szkole niewiele już zostało po tym, co przez wieki stanowiło fundament cywilizacji zachodniej i dawało podwaliny wysokiej kultury europejskiej. Szkoła w Europie przestała być szkołą europejską.

prof. dr hab. Piotr Jaroszyński


Magazyn Polski, nr 9, wrzesień 2022

Gdy jedni z pełnym zaaferowaniem przygotowują się do wyborów licząc na miejsca w Sejmie lub Senacie, inni nieubłaganie schodzą już ze sceny...

Jak nie odebrać sobie wolności? Choć człowiek jest z natury stworzeniem społecznym, to sama społeczność może przybierać różne formy, i nie musi to być koniecznie państwo. Zresztą i...

Ku ojczystym źródłom. Aby każdemu Polakowi Polska była bliska Pobyt na emigracji daje niejednokrotnie szansę wybicia się i polepszenia kondycji finansowej. Wielu naszych rodaków zrobiło nawet fantastyczne...

Katolicyzm jest przede wszystkim religią a nie cywilizacją. Gdyby był cywilizacją, niemożliwe byłoby szerzenie „Dobrej Nowiny” wśród różnych...

Minęła dwieście szósta rocznica uchwalenia wiekopomnej Konstytucji 3 Maja. Choć w naszej tradycji prawniczej konstytucjami od połowy XVI wieku zwano...

Poezja w życiu człowieka rozwiniętego i dojrzałego odgrywa bardzo ważną rolę. Pozwala bowiem na błyskawiczne uchwycenie czasu i przestrzeni, dziejów...

Media nie tylko podają fakty, ale co więcej, mówi się o tzw. nagich lub czystych faktach. Ilość nagich faktów ma zwiększyć wiarygodność mediów, a...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury KUL oraz członkiem Rady Naukowej Wyższej Szkoły Kultury Społecznej i...

Na wstępie chciałbym przeprosić czytelnika za te obce słowa, które pojawiły się nie dla magii, ale dlatego, że mają znaczenie prawie techniczne....

Wielu spikerów radiowych i telewizyjnych czyta bardzo szybko. Sprawia to wrażenie dobrego opanowania języka, zwłaszcza jeśli większość z nas ma...

Kiedy zastanawiamy się nad problemem politycznej odpowiedzialności za naród, to najpierw trzeba bliżej określić, KTO jest odpowiedzialny za naród, i...

To nie jest jeden naród, który się podzielił, tylko to są obcy... - Andrzej Kumor rozmawia z prof. Piotrem Jaroszyńskim Profesor dr hab. Piotr Jaroszyński jest jednym z najbardziej aktywnych polskich naukowców podtrzymujących świadomość narodową wśród Polonii....

Polska rosła i dojrzewała w kręgu cywilizacji łacińskiej, dlatego wspólnym dobrem narodu jest prawda. Nie można tego zbagatelizować, ani też...

Ukrzyżowanie jako forma okrutnej kary pojawiło się w starożytnej Persji na wiele wieków przed Chrystusem. Ofiara umierała długo i w potwornych...

Czas walki z Bogiem trwa Na dzieje Kościoła w Polsce patrzymy często tak, jakby jego rola sprowadzała się wyłącznie do funkcji czysto religijnej, a na dzieje państwa i...

Trudne zadanie stoi przed nowo wybranymi parlamentarzystami oraz przed administracją państwową, która na wielu szczeblach powinna zostać wymieniona....

Zastanawiając się nad rolą nauki w kulturze chrześcijańskiej musimy najpierw wziąć pod uwagę samego człowieka. Jeśli bowiem nauka jest dziełem...

Angielskie słowo „gender” w początkach XX w. oznaczało tylko rodzaj gramatyczny. A więc gender to po polsku rodzaj. I tak w zasadzie powinno się...

Działalność przestępczo-kryminalna kojarzy się nam najczęściej z aktywnością tzw. marginesu społecznego, do którego należą różne rzezimieszki,...

Maria Rodziewiczówna: Pani z Kresów Gdy w wieku zaledwie 22 lat Maria Rodziewczówna, urodzona w rok po upadku powstania styczniowego, napisała powieść «Straszny dziadunio», by wkrótce...

Powstanie styczniowe trwało dwa lata. Gdy wreszcie upadło - zemsta Rosjan była straszna. Trudno sobie wręcz dziś wyobrazić, z jakimi barbarzyńcami...

Próba dyskredytowania filozofii klasycznej, i to w ramach szeroko pojętego chrześcijaństwa, nie jest niczym nowym. Wystarczy tu wspomnieć wręcz...

W polskiej tradycji związki rodzinne były rozległe i bardzo silne. Odlegli nawet krewni szukali wzajemnego poznania, odwiedzali się, a w razie...

W domach polskich emigrantów, a zwłaszcza w małżeństwach mieszanych, nie zawsze słychać polską mowę. A chyba najbardziej przykry moment to ten, gdy...

Coraz częstszym zjawiskiem na polskiej wsi są opuszczone gospodarstwa. Puste podwórko, na którym nie widać domowego ptactwa, niezamieszkała psia...

Spędzać czas bez mediów Urlop, zwłaszcza letni na łonie natury, to okazja, żeby odpocząć od mediów. Jeżeli więc w ciągu roku przed pójściem do pracy słuchamy radia, w ciągu...

Pierwszy międzynarodowy kongres poświęcony edukacji katolickiej odbędzie się w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu już w...

Nowa Lewica – pokonać Kościół Wariant sowiecki komunizmu nie sprawdził się, ale czy to znaczy, że wiara w komunizm w ogóle znikła? Nie. Ta wiara przetrwała, tyle że na Zachodzie...

Mamy obowiązek zgłębiać nauczanie św. Jana Pawła II Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, etykiem, kulturoznawcą,...

Na różne sposoby można paraliżować współdziałanie, ale jeden ze sposobów jest szczególnie zmyślny - jest nim pomieszanie języka. Tak stało się w...