Felietony-wywiady

WITAM PAŃSTWA NA MOJEJ STRONIE AUTORSKIEJ

PIOTR JAROSZYŃSKI

"Sic vive cum hominibus, tamquam deus videat; sic loquere cum deo, tamquam homines audiat" Seneka

Przeszłości nie da się już zmienić, teraźniejszość właśnie się dokonuje, ale przyszłość jest niepewna. Różnie może się zdarzyć, wydarzenia mogą przybrać niespodziewany obrót, zależy to od nieobliczalnych okoliczności, od kaprysów ludzkiej woli, od przyczyn, których teraz nie widzimy. A jednak jest rzeczą zastanawiającą, że we współczesnej socjotechnice jedna z najważniejszych metod przekonywania opinii publicznej, a wśród niej potencjalnych klientów i elektoratu, polega na tym, aby zaprojektowaną przyszłość ukazywać jako pewną i nieuniknioną, jako pewniejszą nawet od przeszłości i bardziej stabilną od teraźniejszości. Jednym słowem: fakty przyszłe są już dokonane. Zakup tego właśnie towaru, wybór tej właśnie partii, zgoda na Unię Europejską - to już tylko zwykła formalność.

Na czym opiera się ta metoda „faktów przyszłych dokonanych"? Przeciętny (masowy) klient lub wyborca tak naprawdę na większości spraw się nie zna. Nie zna się ani na elektronice, ani na modzie, ani na polityce. W większości spraw musi jednak zająć stanowisko, musi coś kupić i musi kogoś wybrać. Droga do wyrobienia sobie własnego zdania jest zbyt długa i zbyt żmudna. Do własnej niewiedzy wstyd się przyznać. Co robić? Rozwiązanie podsuwają media, a zwłaszcza telewizja. Oto wybitni specjaliści polecają tę właśnie pastę do zębów, znane gwiazdy jeżdżą taką marką samochodu, sławni politycy jeszcze nie są u władzy, ale już przemawiają władczym tonem. Jak tu się przeciwstawić, jak mieć własne zdanie, jeśli się go nie ma? Psychologia przyszłych faktów dokonanych gładko wypełnia tę lukę.

Nowoczesny sprzedawca nie proponuje kupna, sprzedawca odnosi się do klienta tak, jakby już kupił, pozostaje tylko kwestia domówienia: płacimy gotówką czy czekiem? Polityk nie pyta wyborcy, na kogo zagłosuje, polityk traktuje wyborcę jak kogoś, kto już zagłosował, pozostaje tylko kwestia wspólnego udziału w korzyściach. Dziennikarz nie zastanawia się nad tym, czy Polacy chcą oddać własne państwo pod komisaryczny zarząd biurokracji brukselskiej, dziennikarz jest pewien, że chcą, jedyny problem to ten, czy Polska nie odniesie z tego tytułu zbyt wielu korzyści. Z perspektywy dzisiejszej propagandy widać, że na pewno wygra SLD i że Polska znajdzie się w Unii Europejskiej. Przeciwko może być tylko mniejszość, która usytuowana jest poza nawiasem życia politycznego i której nie można dopuszczać do głosu.

Osoby biorące udział w tej wielkiej machinie propagandowej nie mogą objawić nawet cienia wątpliwości. Lekkie choćby zawahanie byłoby powodem niepokoju masowego odbiorcy, który następnie zacząłby się zastanawiać, zadawać pytania, szukać innych możliwości. Natomiast stuprocentowa pewność siebie dziennikarzy i polityków udziela się masom na szeroką skalę.Tak musi być, tak będzie najlepiej, nie może być inaczej. Masowy, pozbawiony samodzielności myślenia wyborca czuje się bezpiecznie. Nie zostanie zepchnięty na margines życia, będzie ze wszystkimi, będzie tam, gdzie jest lepiej. A ponadto nie musi nikomu przyznawać się do swojej niewiedzy, co byłoby zbyt upokarzające. Bez osobistego pytania masowy odbiorca otrzymuje odpowiedzi. Telewizja wytwarza atmosferę intymnego spotkania „tete a tete", stad ma się wrażenie, że odpowiedzi są bardzo osobiste, przeznaczone tylko dla mnie. Masowy odbiorca przyjmuje je do serca, bo uniknął upokorzenia, a już wszystko wie i jest to jego osobista wiedza. Zasianie wątpliwości byłoby zbyt przykre, ponieważ bez wiedzy i odpowiednich narzędzi człowiek masowy od razu staje nad przepaścią: z tyłu mgła, z przodu czeluść. A tu miły redaktor, wszechwiedzący polityk, bardzo delikatnie i z całym przekonaniem pokazują drogi wyjścia, dzięki czemu robi się jasno, a pod nogami widać twardy grunt. Można śmiało wkraczać w przyszłość.

Psychologia przyszłych faktów dokonanych skierowana jest do masowego odbiorcy, który chce mieć nadzieję, a nie chce się zastanawiać. Odpowiednie ukierunkowanie nadziei wyzwala potężną siłę, która przytłacza swą masowością i anonimowością. W masie łatwo jest się ukryć - schować, by nie brać za nic odpowiedzialności. Ale masa musi mieć całkowitą pewność. Jest jak statek, który przez nerwowe ruchy sterem, traci kompletnie orientację. Natomiast słodka pewność tego, co będzie, wyzwala silę, która miażdży wszystkich przeciwników, zwłaszcza tych, którzy działają w pojedynkę, którzy sieją wątpliwość. Z człowiekiem masowym nie ma dyskusji, człowiek masowy odzyskał poczucie własnej wartości dzięki temu, że bez wysiłku ma „swoje" zdanie. Usłyszał je „osobiście" z telewizji, w zaciszu własnego mieszkania.

Siła psychologicznej skuteczności propagandy „faktów przyszłych dokonanych" bazuje na zmonopolizowaniu masowych mediów. Dlatego tak ważną rzeczą jest, aby odzyskiwać wpływ na media, aby siać wątpliwości, aby zmuszać do odrobiny myślenia. Masowego odbiorcy nie przekonamy i szkoda czasu na przekonywanie. Trzeba natomiast zasiewać wątpliwości - wówczas istotnie osłabnie siła mas, wówczas z masy odrodzą się normalni, myślący ludzie, z którymi będzie można dyskutować, a po dyskusji - wybierać. Fakty dokonane mają miejsce tylko w przeszłości, przyszłość - jak na to wskazuje sama nazwa - dopiero się dokona. Warto pamiętać nie tylko o logice zdań, ale i o logice czasu: przyszłość nie jest ani teraźniejszością, ani przeszłością. O tej przyszłości musimy decydować, przyszłość dopiero się dokona.

Piotr Jaroszyński
"Nie tracić nadziei!"

Jaka przyszłość polskiej wsi? Polska wieś jest ewenementem na skalę nie tylko europejską, ale nawet światową. Gdy przekroczymy naszą wschodnią granicę, to rzadko kiedy natkniemy...

Nowa Lewica – pokonać Kościół Wariant sowiecki komunizmu nie sprawdził się, ale czy to znaczy, że wiara w komunizm w ogóle znikła? Nie. Ta wiara przetrwała, tyle że na Zachodzie...

Na różne sposoby można paraliżować współdziałanie, ale jeden ze sposobów jest szczególnie zmyślny - jest nim pomieszanie języka. Tak stało się w...

Wiele mówi się ostatnimi czasy o nienawiści, braku tolerancji, ksenofobii czy antysemityzmie Polaków. Koła rządowe i parlamentarne, różnego rodzaju...

Trudne zadanie stoi przed nowo wybranymi parlamentarzystami oraz przed administracją państwową, która na wielu szczeblach powinna zostać wymieniona....

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury KUL, rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler Rzecznik praw obywatelskich Janusz...

Ukrzyżowanie jako forma okrutnej kary pojawiło się w starożytnej Persji na wiele wieków przed Chrystusem. Ofiara umierała długo i w potwornych...

W chwilach przełomowych, a do takich należy czas obecny, naród łatwo stracić może orientację i zostać wywiedziony w pole. Co wówczas robić? Aby do...

Jedną z najbardziej niesamowitych postaci pod względem nie tylko zdolności artystycznych, ale przenikliwej inteligencji, był Zygmunt Krasiński...

Czasem zastanawiamy się, kto koordynuje w naszym kraju te media, które są tak bardzo antykatolickie i antypolskie? Przecież musi być jakaś...

Z Jamesem P. Kellym, prezesem Centrum Solidarności na rzecz Prawa i Sprawiedliwości w Stanach Zjednoczonych, prelegentem XI Międzynarodowego...

Wyjeżdżając za granicę, dostrzegamy wiele różnic, widzimy to, czego nie ma u nas, a w pierwszej chwili możemy nawet być tak zachwyceni, że to, co...

Prof. Piotr Jaroszyński, kierownik Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, wykładowca Wyższej Szkoły Kultury...

Barbarzyństwo smoleńskie Ekshumacje ofiar katastrofy smoleńskiej dostarczają wstrząsających informacji. W trumnach dwóch generałów – Włodzimierza Potasińskiego i Bronisława...

Jak nie odebrać sobie wolności? Choć człowiek jest z natury stworzeniem społecznym, to sama społeczność może przybierać różne formy, i nie musi to być koniecznie państwo. Zresztą i...

W człowieku jednym z najbardziej fascynujących zjawisk jest bardzo długi okres podatności na kształcenie. W świecie przyrody wszystko dokonuje się...

Nierzadko zdarza się nam podziwiać obraz, na którym wymalowano szkaradną postać diabła, zdeformowaną twarz człowieka, czy pole bitewne gęsto zasiane...

Po roku 1989 nie brakło w naszym kraju debat na różne tematy: rybołówstwa, energetyki, bezrobocia, lustracji, emigracji, prywatyzacji i wiele...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim o wadze nauki w naszym życiu rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler W tym roku ukazała się w prestiżowym wydawnictwie Rodopi...

Media – metody niewolenia Media są potężne, a ich potęga wciąż wzrasta. O tej potędze świadczy fakt, że nawet krytyka mediów dokonuje się głównie poprzez… media. Przynajmniej...

Od ponad dziesięciu lat kraj nasz podlega tzw. restrukturyzacji praktycznie we wszystkich dziedzinach. Jedną z nich jest edukacja. W jakim kierunku...

Odkłamać historię W potocznym wyobrażeniu historia jest dziedziną dotyczącą wydarzeń, do których już doszło i które odeszły w przeszłość. Powinna zatem interesować...

Wakacje to czas odpoczynku. Dla mieszkańców miast, którzy wybiorą się na wieś, jest to dodatkowo szansa na zwolnienie tempa życia, na swego rodzaju...

Skala, w jakiej humanistyka w powojennej Polsce, została porażona przez marksizm, jest niewyobrażalna. Filozofia, historia, teoria literatury,...

Emigracja to nie jest lekki chleb. Do wyższych zarobków czy lepszych warunków mieszkaniowych za granicą człowiek się szybko przyzwyczaja, natomiast...

Jeśli w dzień policja zachowywała się obojętnie, a w nocy przystąpiła jednak do działania, to znaczy, że zmieniony został rozkaz. Z prof. Piotrem...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia dr Imelda Chłodna Jest Pan wykładowcą w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu oraz...

W publicystyce poświęconej najtragiczniejszym wydarzeniom XX wieku próbuje się bardzo często winę za całe zło zrzucić na jakąś jedną osobę, np....

Cyprian Kamil Norwid uznawany jest za jednego z największych, ale zarazem najoryginalniejszych polskich poetów. Nie oznacza to jednak, że cieszy się...