Felietony-wywiady

Jedną z podstawowych dziedzin umożliwiających rozpoznawanie nastrojów i opinii społecznych jest statystyka. Jako sztuka była ona znana w odległej
starożytności, i to nie tylko w Grecji czy Rzymie, ale również w Chinach i Egipcie. Statystyka naukowa natomiast powstała w Europie w czasach nowożytnych. Dość długo statystykę wykorzystywano głównie do celów wojskowych i skarbowych. Dziś obecna jest ona właściwie wszędzie, w każdym sektorze życia państwowego, w każdej większej firmie, nawet - dla zabawy - w niejednej gazecie czy tygodniku. Statystyka informuje o stopniu społecznego poparcia jakiejś partii przed wyborami parlamentarnymi, o popularności gwiazdy telewizyjnej, o poglądach na tematy i poważne, i żartobliwe.

Ludzie chętnie udzielają odpowiedzi ankieterowi albo odpisują na list przysłany z cieszącej się uznaniem instytucji. Są też tacy, którzy stale współpracują z jakimś ośrodkiem badania opinii społecznej i są gotowi wypowiadać się na określone tematy.

Tym, co najbardziej budzi w ludziach szczerość, jest fakt, że ankiety w zasadzie są anonimowe. Człowiek mówi wszystko, co myśli, nie boi się jakichkolwiek konsekwencji, nie wstydzi się, bo ankiety nie musi podpisywać. Oczywiście, może skłamać, ale po co, skoro i tak nikt nie będzie wiedział, że to właśnie on, Jan Stolarski, tak myśli na dany temat i dlatego tak mówi. Również możliwość wygrania jakiejś atrakcyjnej nagrody, na przykład nowego samochodu lub wycieczki do Egiptu na trzy dni, skłania ludzi do zwierzeń i odesłania wypełnionej ankiety do redakcji jakiegoś pisma; bo może tym razem szczęście dopisze? W ten sposób specjalne komórki, instytucje i instytuty - zarówno w skali krajowej, jak i międzynarodowej - zbierają wiarygodne dane o poglądach ludzi na różne tematy.

I teraz można zadać sobie pytanie: Co dalej? Otóż wykorzystując tak zwane arytmetyczne prawo wielkich liczb, te stosunkowo niewielkie dane uogólnia się i powstaje statystyczny obraz poglądów społeczeństwa, które przecież w większości wcale nie było poddane badaniu. Przy tym nagłaśnia się, że dzięki coraz większej precyzji operacji arytmetycznych możliwość pomyłki coraz bardziej się zmniejsza. W efekcie możemy przeczytać, że przebadano tysiąc osób i na tej podstawie ustalono, że czterdziestomilionowy naród w trzydziestu dwóch procentach popiera reformy, czterdzieści sześć procent jest przeciwnych, a dwadzieścia dwa procent nie ma zdania. Mało kto zastanawia się, że przebadano tylko tysiąc osób, a nie czterdzieści milionów, i podane liczby przyjmowane są z pełną aprobatą, ponieważ - jak się mówi - możliwość błędu jest niewielka.

Dziś badać można statystyczne poglądy ludzi na jakiekolwiek tematy. Po co te badania? Cele mogą być rozmaite, ale dwa są dziś szczególnie istotne: polityka i zysk. Jest takie niemieckie powiedzenie: Demokratie ist gut, aber Kontrolle ist besser (Demokracja jest dobra, ale kontrola jest lepsza). Żaden z polityków chcących zdobyć władzę lub utrzymać się przy władzy nie może lekceważyć opinii publicznej. Również żadna poważniejsza firma, która chce dobrze funkcjonować na rynku, nie może nie znać gustu klientów. Dlatego politycy i biznesmeni przeznaczają odpowiednią ilość funduszy na badania statystyczne prowadzone w tych kręgach społecznych, którymi są zainteresowani.

Ale na tym nie koniec. Polityk czy biznesmen to nie naukowiec, który bada prawdę dla niej samej. Polityk chce władzy, a biznesmen - pieniędzy; jeśli więc zlecają naukowcom przeprowadzenie odpowiednich badań statystycznych, to nie dla zaspokojenia ciekawości, lecz... no właśnie. Wyobraźmy sobie, że poparcie społeczne dla jakiegoś polityka jest jeszcze za małe albo już spada. Jest to znak, że należy wykorzystać odpowiednie kontakty, że trzeba przeprowadzić z nim więcej wywiadów, uczynić go honorowym patronem jakiejś akcji charytatywnej, nagłośnić, że określoną sumę przekazał ofiarom jakiegoś nieszczęścia.

Albo wyobraźmy sobie, że popyt na markę jakiegoś samochodu nie jest zbyt wielki, bo w opinii statystycznego nabywcy samochód nie jest zbyt piękny. Więc może by tak zalepić miasto plakatami z tym samochodem i dziewczyną, która nęci do zakupu? Albo wyobraźmy sobie, że osiemdziesiąt procent Polaków jest za prawem do udziału Kościoła w życiu publicznym. Więc może by tak, nie publikując danych, puścić serię artykułów w milionowych nakładach polskojęzycznych dzienników i tygodników o przypadkach rzekomych nadużyć finansowych księży albo kłopotach w życiu prywatnym? Procent poparcia dla Kościoła na pewno wówczas zmaleje. Prawda, jakie to proste? Jak łatwo można manipulować opinią?

Zanim więc przystąpimy do wypełniania ankiety, pomyślmy o kilku ważnych sprawach. Po pierwsze zastanówmy się, kto i po co zbiera dane o naszych poglądach. Po drugie weźmy pod uwagę, że z punktu widzenia statystyki anonimowość ankiet wpływa na wzrost wiarygodności uzyskanych danych. Po trzecie nasze poglądy rzadko są czymś unikalnym. Choć każdy z nas wierzy w swoją oryginalność, poglądy jednostki są statystycznie poglądami całego środowiska. Jeżeli więc udzielam odpowiedzi, ujawniam zapatrywania ludzi, którzy myślą podobnie jak ja. Po czwarte uzyskane informacje, po arytmetycznym przetworzeniu, dają ludziom władzy i zysku możliwość bezbolesnej a skutecznej manipulacji poglądami tego środowiska, któreśmy ujawnili. Po piąte odpowiedź na ankietę rzadko jest konieczna i słuszna, dlatego nie upubliczniajmy swojego myślenia, ani z próżności, ani dla wygrania jakiejś nagrody. Nasza naiwna szczerość sprawia, że rządzący i biznesmeni po prostu bawią się nami: dzięki statystyce wiedzą, czego my chcemy i co my myślimy, ale my o nich nie wiemy nic, poza tym że wsiadają do samochodu albo wysiadają z samochodu. Bądźmy dyskretni, jesteśmy pod stałą obserwacją...

Piotr Jaroszyński
"Kim jesteśmy"

Z profesorem Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Wokół przewrotu majowego Spory o interpretację przewrotu majowego (1926) ciągną się już od lat. Wydarzenie to najczęściej ukazywane jest jako wynik despotycznych aspiracji...

Jak przekonuje profesor Piotr Jaroszyński, to, jaka będzie Polska i Europa, czy ocaleją narody i czy chrześcijaństwo zachowa swoje należne miejsce,...

Słowo "kultura" pochodzi z łaciny i najpierw oznaczało czynności i zabiegi, jakie wykonuje rolnik, który dba o dobre plony. Musi więc odpowiednio...

Gender: Deklaracja czy Konwencja? Przed wyborami do Parlamentu Europejskiego o gender zrobiło się nieco ciszej. Strona rządowa wraz z całym układem władzy polityczno-medialnej...

Prof. Piotr Jaroszyński: Jak przetrwać w sytuacji anomii struktur państwowych. O realnych zagrożeniach wynikających m.in. z destrukcyjnych działań...

Albert Speer to jeden z głównych twórców potęgi III Rzeszy. Najpierw był nadwornym architektem, który w lot chwytał rozmach pomysłów fuhrera,...

Od ponad dziesięciu lat kraj nasz podlega tzw. restrukturyzacji praktycznie we wszystkich dziedzinach. Jedną z nich jest edukacja. W jakim kierunku...

Obserwujemy dziś, z jak wielkim natężeniem rządzący oraz wiele środków masowego przekazu próbują zacierać różnicę między dobrem i złem. Można...

Czytając Conrada: HONOR Joseph Conrad był pisarzem angielskim. W swoich utworach literackich, z jednym wyjątkiem, nie poruszał spraw polskich. Wyjątek ten to krótkie...

Tradycje polskiego patriotyzmu, tolerancji i humanizmu Polska jest państwem, które leży w Europie Środkowej, w samym jej sercu. Jednak z racji politycznych, a nie geograficznych jawi się po dziś dzień w...

Jednym z największych paradoksów życia politycznego w Polsce jest ten, że krajem w ponad dziewięćdziesięciu procentach katolickim rządzą ludzie albo...

Można rzec, że pragnienie wejścia w krąg oddziaływania kultury śródziemnomorskiej i czerpania pełnymi garściami ze skarbca cywilizacji łacińskiej...

Wywiady rzeki ze znanymi ludźmi (najczęściej są to aktorzy, dziennikarze, politycy) przyciągają zazwyczaj wielu czytelników, nie zawsze kierując się...

Gnoza jest dość tajemniczym ruchem religijno-intelektualnym, który zaczyna krystalizować się w 2 wieku po Chr. Odnaleźć w niej możemy wiele wątków...

Sztuka wprowadzania przeciwnika w błąd jest stara jak świat. Przy dzisiejszej technice jest bajecznie prosta i... bezbolesna. Co innego dawniej....

138 lat temu w nocy z 22 na 23 stycznia wybuchło powstanie styczniowe. Rozpaliło wielkie nadzieje narodów żyjących pod zaborami na ziemiach I...

Komu przeszkadza godło? Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Sportu oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze swoich oficjalnych stron...

Czas walki z Bogiem trwa Na dzieje Kościoła w Polsce patrzymy często tak, jakby jego rola sprowadzała się wyłącznie do funkcji czysto religijnej, a na dzieje państwa i...

Goście redakcji o Kresach tożsamości i modlitwie Redakcję „Kuriera” odwiedzili goście z Polski: prof. dr hab. Piotr Juliusz Jaroszyński, kierownik Katedry i Sztuki na Katolickim Uniwersytecie...

Każdy z nas przychodząc na świat nie buduje od początku życia społecznego, ale jest wrzucany w pewne społeczeństwo tak lub inaczej zorganizowane....

Nowa Lewica - panseksualizm Lewica, zachowując strategiczne cele, takie jak zniszczenie normalnej rodziny, destrukcja historycznych narodów, powszechna ateizacja i...

Rodzice edukują Pod patronatem „Naszego Dziennika” W obrębie świata zachodniego funkcjonują dziś różne systemy edukacji, które łączy to, że są antykatolickie nie...

Gender: feminizm to marksizm Jeżeli sięgniemy po dzieła klasyków marksizmu, jak choćby samego Marksa czy jego najbliższego współpracownika Engelsa, to ze zdumieniem odkryjemy,...

Przebudzenie wiosny Fenomen budzącej się wiosny za każdym razem, od nowa, budzi zdziwienie, zaciekawienie i zachwyt. Zdziwienie, bo do martwej – wydawałoby się – ziemi...

Obserwując metody działań różnej maści socjalistów na przestrzeni ostatnich dwu wieków, możemy wykryć szereg prawidłowości. Jak wiadomo, celem...

Z prof. dr. hab. Piotrem Jaroszyńskim rozmawia dr Imelda Chłodna Jest Pan wykładowcą w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu oraz...

W imię nienawiści Teatr stał się narzędziem niszczenia polskiego katolicyzmu i polskiego patriotyzmu. Profanacja, skandal, prowokacja, bluźnierstwo, ohyda. Wystawiany...

W domach polskich emigrantów, a zwłaszcza w małżeństwach mieszanych, nie zawsze słychać polską mowę. A chyba najbardziej przykry moment to ten, gdy...

U rodaków w Chicago Polonia w Chicago z dumą podkreśla swoje coraz większe zaangażowanie w sprawy polskie. Nasi rodacy zrozumieli, że Polska nie jest tylko sprawą...