Felietony-wywiady

Jedną z podstawowych dziedzin umożliwiających rozpoznawanie nastrojów i opinii społecznych jest statystyka. Jako sztuka była ona znana w odległej
starożytności, i to nie tylko w Grecji czy Rzymie, ale również w Chinach i Egipcie. Statystyka naukowa natomiast powstała w Europie w czasach nowożytnych. Dość długo statystykę wykorzystywano głównie do celów wojskowych i skarbowych. Dziś obecna jest ona właściwie wszędzie, w każdym sektorze życia państwowego, w każdej większej firmie, nawet - dla zabawy - w niejednej gazecie czy tygodniku. Statystyka informuje o stopniu społecznego poparcia jakiejś partii przed wyborami parlamentarnymi, o popularności gwiazdy telewizyjnej, o poglądach na tematy i poważne, i żartobliwe.

Ludzie chętnie udzielają odpowiedzi ankieterowi albo odpisują na list przysłany z cieszącej się uznaniem instytucji. Są też tacy, którzy stale współpracują z jakimś ośrodkiem badania opinii społecznej i są gotowi wypowiadać się na określone tematy.

Tym, co najbardziej budzi w ludziach szczerość, jest fakt, że ankiety w zasadzie są anonimowe. Człowiek mówi wszystko, co myśli, nie boi się jakichkolwiek konsekwencji, nie wstydzi się, bo ankiety nie musi podpisywać. Oczywiście, może skłamać, ale po co, skoro i tak nikt nie będzie wiedział, że to właśnie on, Jan Stolarski, tak myśli na dany temat i dlatego tak mówi. Również możliwość wygrania jakiejś atrakcyjnej nagrody, na przykład nowego samochodu lub wycieczki do Egiptu na trzy dni, skłania ludzi do zwierzeń i odesłania wypełnionej ankiety do redakcji jakiegoś pisma; bo może tym razem szczęście dopisze? W ten sposób specjalne komórki, instytucje i instytuty - zarówno w skali krajowej, jak i międzynarodowej - zbierają wiarygodne dane o poglądach ludzi na różne tematy.

I teraz można zadać sobie pytanie: Co dalej? Otóż wykorzystując tak zwane arytmetyczne prawo wielkich liczb, te stosunkowo niewielkie dane uogólnia się i powstaje statystyczny obraz poglądów społeczeństwa, które przecież w większości wcale nie było poddane badaniu. Przy tym nagłaśnia się, że dzięki coraz większej precyzji operacji arytmetycznych możliwość pomyłki coraz bardziej się zmniejsza. W efekcie możemy przeczytać, że przebadano tysiąc osób i na tej podstawie ustalono, że czterdziestomilionowy naród w trzydziestu dwóch procentach popiera reformy, czterdzieści sześć procent jest przeciwnych, a dwadzieścia dwa procent nie ma zdania. Mało kto zastanawia się, że przebadano tylko tysiąc osób, a nie czterdzieści milionów, i podane liczby przyjmowane są z pełną aprobatą, ponieważ - jak się mówi - możliwość błędu jest niewielka.

Dziś badać można statystyczne poglądy ludzi na jakiekolwiek tematy. Po co te badania? Cele mogą być rozmaite, ale dwa są dziś szczególnie istotne: polityka i zysk. Jest takie niemieckie powiedzenie: Demokratie ist gut, aber Kontrolle ist besser (Demokracja jest dobra, ale kontrola jest lepsza). Żaden z polityków chcących zdobyć władzę lub utrzymać się przy władzy nie może lekceważyć opinii publicznej. Również żadna poważniejsza firma, która chce dobrze funkcjonować na rynku, nie może nie znać gustu klientów. Dlatego politycy i biznesmeni przeznaczają odpowiednią ilość funduszy na badania statystyczne prowadzone w tych kręgach społecznych, którymi są zainteresowani.

Ale na tym nie koniec. Polityk czy biznesmen to nie naukowiec, który bada prawdę dla niej samej. Polityk chce władzy, a biznesmen - pieniędzy; jeśli więc zlecają naukowcom przeprowadzenie odpowiednich badań statystycznych, to nie dla zaspokojenia ciekawości, lecz... no właśnie. Wyobraźmy sobie, że poparcie społeczne dla jakiegoś polityka jest jeszcze za małe albo już spada. Jest to znak, że należy wykorzystać odpowiednie kontakty, że trzeba przeprowadzić z nim więcej wywiadów, uczynić go honorowym patronem jakiejś akcji charytatywnej, nagłośnić, że określoną sumę przekazał ofiarom jakiegoś nieszczęścia.

Albo wyobraźmy sobie, że popyt na markę jakiegoś samochodu nie jest zbyt wielki, bo w opinii statystycznego nabywcy samochód nie jest zbyt piękny. Więc może by tak zalepić miasto plakatami z tym samochodem i dziewczyną, która nęci do zakupu? Albo wyobraźmy sobie, że osiemdziesiąt procent Polaków jest za prawem do udziału Kościoła w życiu publicznym. Więc może by tak, nie publikując danych, puścić serię artykułów w milionowych nakładach polskojęzycznych dzienników i tygodników o przypadkach rzekomych nadużyć finansowych księży albo kłopotach w życiu prywatnym? Procent poparcia dla Kościoła na pewno wówczas zmaleje. Prawda, jakie to proste? Jak łatwo można manipulować opinią?

Zanim więc przystąpimy do wypełniania ankiety, pomyślmy o kilku ważnych sprawach. Po pierwsze zastanówmy się, kto i po co zbiera dane o naszych poglądach. Po drugie weźmy pod uwagę, że z punktu widzenia statystyki anonimowość ankiet wpływa na wzrost wiarygodności uzyskanych danych. Po trzecie nasze poglądy rzadko są czymś unikalnym. Choć każdy z nas wierzy w swoją oryginalność, poglądy jednostki są statystycznie poglądami całego środowiska. Jeżeli więc udzielam odpowiedzi, ujawniam zapatrywania ludzi, którzy myślą podobnie jak ja. Po czwarte uzyskane informacje, po arytmetycznym przetworzeniu, dają ludziom władzy i zysku możliwość bezbolesnej a skutecznej manipulacji poglądami tego środowiska, któreśmy ujawnili. Po piąte odpowiedź na ankietę rzadko jest konieczna i słuszna, dlatego nie upubliczniajmy swojego myślenia, ani z próżności, ani dla wygrania jakiejś nagrody. Nasza naiwna szczerość sprawia, że rządzący i biznesmeni po prostu bawią się nami: dzięki statystyce wiedzą, czego my chcemy i co my myślimy, ale my o nich nie wiemy nic, poza tym że wsiadają do samochodu albo wysiadają z samochodu. Bądźmy dyskretni, jesteśmy pod stałą obserwacją...

Piotr Jaroszyński
"Kim jesteśmy"

Domowe kształcenie W Stanach Zjednoczonych i Kanadzie coraz szersze kręgi zatacza tzw. «home schooling», czyli kształcenie w domu. Rodzice nie posyłają dziecka do...

Mogiła Pary Prezydenckiej symbolizuje zbiorową mogiłę ofiar Katynia i tych, którzy bez względu na cenę czcili tę pamięć. Bez takiej pamięci i pełnej...

Socrealizm to kierunek w sztuce, którego celem była zmiana świadomości klasowej. Wnikał on do wszystkich dziedzin sztuki, zwłaszcza zaś do tych,...

Kult nowości i oryginalności przyczynił się do postępu w wielu dziedzinach, np. w technice czy naukach szczegółowych. Latamy samolotami i...

Już sam tytuł proponowanej przez resort nauki reformy wskazuje, że mamy do czynienia z nawrotem nowomowy ("Partnerstwo dla wiedzy"). Przed kilku...

Obudzić młodzieńcze pasje Łacina, greka, filozofia, retoryka, kaligrafia – trudno dziś znaleźć te przedmioty w programach szkół, choć przez wieki były nieodzownym elementem...

Czytając Conrada: HONOR Joseph Conrad był pisarzem angielskim. W swoich utworach literackich, z jednym wyjątkiem, nie poruszał spraw polskich. Wyjątek ten to krótkie...

Podróżowanie samolotem nie należy dziś do przyjemności. Na wielu lotniskach świata obowiązują zaostrzone przepisy bezpieczeństwa. Już w Warszawie...

Jorge Mario Bergoglio – kapłan i pisarz Niewiele wiemy na temat twórczości pisarskiej Papieża Franciszka. Powód jest prozaiczny: zdecydowana większość tekstów była głoszona i wydawana w...

Z prof. Piotrem Jaroszyńskim, kierownikiem Katedry Filozofii Kultury Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego im. Jana Pawła II, rozmawia Piotr...

Sztuka wprowadzania przeciwnika w błąd jest stara jak świat. Przy dzisiejszej technice jest bajecznie prosta i... bezbolesna. Co innego dawniej....

Gender: jeśli nie mężczyzna Feministki popierające gender odwracają się od swojej tradycyjnej roli żony i matki, co sprawia, że nie może już być mowy o normalnej rodzinie. Ale...

Najstarszą dziedziną poznania naukowego jest filozofia. Jej początki sięgają przełomu VII i VI w. przed Chr. Pojawiła się na wybrzeżach Azji...

Zastanawiając się nad rolą nauki w kulturze chrześcijańskiej musimy najpierw wziąć pod uwagę samego człowieka. Jeśli bowiem nauka jest dziełem...

Bliska Kolumbia Z okien samolotu stolica Kolumbii - Bogota (do roku 2000 jej pełna nazwa brzmiała Santa Fé de Bogota), przedstawia się bardzo malowniczo, ale nie...

Powrót religii do polskich szkół został uwikłany w tak ostre spory ideologiczne – a widać to dokładnie z perspektywy czasu – że odciągnął uwagę od...

Rozpad Związku Sowieckiego, a co za tym idzie i bloku komunistycznego, następnie zjednoczenie Niemiec, a więc i wzmocnienie ich pozycji w Europie,...

Wiek XX jest wiekiem niesłychanego postępu w nauce. Widać to szczególnie na przykładzie techniki, która tym różni się od rzemiosła, że bazuje nie na...

Gender: szturm feminizmu Prawdziwa kariera gender rozpoczęła się wówczas, gdy do głosu doszły feministki. Chodziło już nie o leczenie jednostek chorobowych, ale o zupełnie...

Nasz rodak, prof. Feliks Koneczny, pomijany przez polskojęzyczne środki przekazu i postkomunistyczne instytucje wydawnicze, a uznawany za jednego z...

Goście redakcji o Kresach tożsamości i modlitwie Redakcję „Kuriera” odwiedzili goście z Polski: prof. dr hab. Piotr Juliusz Jaroszyński, kierownik Katedry i Sztuki na Katolickim Uniwersytecie...

Dzisiejszy człowiek często zapomina, że jest dłużnikiem nie tylko tych pokoleń, które już dawno minęły, a także swoich bezpośrednich przodków. Żyje...

Tekst preambuły nowej konstytucji określa się mianem ugodowego. Ma on zadowolić zarówno ludzi wierzących, jak i niewierzących, ponieważ mowa jest i...

Kilka ostatnich lat to okres intensywnej formacji moralnej naszego narodu. Pozbawieni większościowego przedstawicielstwa w parlamencie musieliśmy w...

Mickiewicz arcypolski Najgłębszą tajemnicą twórczości Adama Mickiewicza jest to, że słowem przenikał do wszystkich zakamarków polskiej duszy: do zmysłów, wyobraźni,...

Nadzieja posiada różne oblicza. Czasem jest to zwykła naiwność, oderwana od rzeczywistości, bardzo emocjonalna, zwyczajnie zwana „matką głupich". Im...

Rozpoczynamy okres Wielkiego Postu. W dawnej Polsce postu zazwyczaj przestrzegano bardzo ściśle. Czytamy, że na ziemiach polskich w pierwszych...

Najstarsza i jedna z najbardziej renomowanych uczelni w Polsce - Uniwersytet Jagielloński, którego donatorką była święta Królowa Jadwiga, firmuje...

Media nie tylko podają fakty, ale co więcej, mówi się o tzw. nagich lub czystych faktach. Ilość nagich faktów ma zwiększyć wiarygodność mediów, a...

Prof. P. Jaroszyński: Wybór Boga to najwyższy wymiar kultury wolności, dzięki której człowiek staje się autentycznie niepodległy Chrześcijaństwo inkulturowane w dziedzictwie Grecji i Rzymu pogłębia znaczenie suwerenności ludzkiej osoby, z uwagi na to, że człowiek został...